بوده باشد ، زيرا مسعودى به اثرى از بطلميوس به نام « مسكون الارض » و نيز نقشهء جهانى به نام « صورة معمور الارض » مراجعه كرده است . « 1 » در ميان منجمان و فيلسوفان ديگرى كه نوشته‌هاى آنان به صورت منابع اطلاعاتى در جغرافياى رياضى و طبيعى مورد استفاده قرار گرفته است ، مىتوان از افراد زير نام برد : فزارى ( نيمهء دوم قرن دوم ) ، احمد بن محمد بن كثير فرقانى ( متوفى پس از 247 ) مؤلف الفصول الثلاثين « 2 » و المدخل الى علم هيئت الافلاك ؛ ابو معشر جعفر بن محمد بلخى ( متوفى 272 ) مؤلف المدخل الكبير الى علم النجوم ، كه مسعودى به اثر ديگرى از او به نام كتاب الالوف فى الهياكل و البنيان العظيم اشاره كرده است ؛ و ابو عبد اللّه محمد بن جابر بتّانى ( متوفى 317 ) و ديگران . رسالهء چهارم از رسائل اخوان الصفا دربارهء جغرافيا ، كه حدود 370 به رشتهء تحرير درآمده ، صرفا شامل معلومات مقدماتى دربارهء جغرافياى رياضى و طبيعى برمبناى جغرافياى يونانى است ، زيرا هدف اصلى نويسندگان آن اين بوده است كه خواننده را از طريق حكمت ، به وحدت هدايت كنند . ج ) آثار جغرافياى عمومى تا قرن سوم تعداد زيادى كتاب جغرافيايى به صورتهاى مختلف به زبان عربى تأليف شده بود . به نظر مىرسد كه مسلمانان پاره‌اى از نوشته‌هاى پهلوى يا ترجمه‌هاى آنها را ، كه دربارهء امپراتورى ساسانى ، جغرافيا و وصف الارض آن ، راههاى پستى و ديگر جزئيات لازم براى مقاصد ادارى

--> ( 1 ) . مسعودى ، مروج ، ج 1 ، ص 275 - 277 ؛ تنبيه ، ص 25 ، 30 ، 51 ( 2 ) . مسعودى ، مروج ، ج 3 ، ص 443 ؛ تنبيه ، ص 199