نخستين بنيانگذار مسجد كوفه بنابر قول مشهور و منقول ، حضرت آدم ( ع ) ، نخستين كسى است كه مسجد كوفه را بنيان گذاشت و احتمال دارد كه ملائكه در گذشته آن را ساخته باشند هرچند هيچ يك از راويان اين مطلب را ذكر نكرده‌اند ولى با مضمون كلام جبرئيل كه به پيامبر ( ص ) گفت : من مسجد كوفه را بيست بار خراب و بيست بار آباد ديدم ، مشخص مىشود كه ملائكه به امر خدا آن را ساخته‌اند و پس از آن حضرت آدم ( ع ) اين مسجد را بازسازى كرده است . براقى گويد : روايات بسيارى در آينده ذكر مىكنيم كه ساختن مسجد كوفه توسط حضرت آدم را كه قبلا گفتيم مورد تأييد قرار مىدهند . دربارهء اينكه از بناى نخستين مسجد كوفه نيز مقدار زيادى كم شده ، روايتهاى بسيارى وارد شده است كه بخشى از آنها را متذكر مىشويم . سيد طباطبايى گويد : بناى پيشين مسجد كوفه از بناى كنونى آن بسيار بزرگتر بوده است . شيخ صدوق در كتاب من لا يحضره الفقيه و مجلسى در بحار الأنوار به صورت مسند از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه فرمود : انتهاى مسجد كوفه ، آخر سراجين است كه حضرت آدم ( ع ) آن را ساخت ، و من كراهت دارم سواره وارد آن شوم ، از ايشان سؤال شد : چه كسى نقشهء آن را تغيير داد ؟ امام فرمود : طوفانى كه در زمان حضرت نوح ( ع ) واقع شد ، آن را تغيير داد ، سپس اصحاب كسرى و نعمان بن منذر و بعد از آن زياد بن ابى سفيان باعث تغيير آن شدند و خبرى را كه قبلا ذكر شد شيخ صدوق نقل كرده كه مردى از حضرت على ( ع ) سؤال كرد و ايشان در جواب فرمود : وسايل سفرت را به فروش ، توشه‌ات را مصرف كن و به مسجد كوفه برو - تا آن‌جا كه فرمود - و خير و بركت آن تا دوازده ميل اطراف مسجد گسترده است ؛ و از وسعت بناى نخستين آن هزار ذراع كم شده است .