محمدحسين ناصر الشريعه
409
تاريخ قم ( فارسى )
و گنبد عظيم و دو گلدسته بسيار مرتفع ، و دو گلدسته كوچك و يكجاى ساعت در روى پايههاى ديوار صحن مسجد است . يكى از مزاياى اين بناى عظيم اينست كه تمام آن ، اعم از شبستانها و گلدستهها و گنبد از بتون آرمه ( سيمان مسلح ) است و از اين حيث بنائى فوق العاده محكم مىباشد . مسجد اعظم داراى كتابخانه مهم و محل مخصوص براى دستگاه تهويه ، حجرات خاص مهم ، قرائت خانه ، آبدارخانه ، كشيكخانه است . سقف مسجد تمام از سيمان مسلح و پشتبام آن كاملا هموار و مسطح است ، تا در موقع گرمى هوا ، بتوان از آن براى اقامه نماز جماعت استفاده كرد . گنبد مسجد از آهن و زير و روى آن را آجر چيده و روى آخر آن را كاشىكارى نموده ، ولى هنوز به اتمام نرسيده است . مصالحى كه در اين ساختمان باعظمت به كار رفته عبارت از : تيرآهن ، آهنهاى نبشى ، آهن ورق ، مفتول و انواع مختلف آجر و موزائيك و كاشى و سنگ مرمر ، و سنگهاى معمولى و سيمانهاى سياه و سفيد و شيشههاى معمولى و مشجر كه همه از مرغوبترين نوع خود بوده است . پىهاى مسجد از سيمان مسلح و آهن برداشته شده است و يك اسكلت عظيم آهنى ، تمام شبستانها و گلدستهها و گنبد را دربرگرفته است . تمام دربهاى مسجد و پنجرهها ( به جز درب ورودى شرقى كه مجاور آرامگاه مرحوم آيت اللّه بروجردى است ) از آهن ساخته شده است . اطراف شبستانها تا دو متر و نيم ، سنگ مرمر با نوار سياه مخصوص نصب شده است . گنبد عظيم مسجد از دو پوستهء درونى و بيرونى تشكيل يافته است . وسط آن خالى است تا زياد سنگين نشود . كاشىكارى توى گنبد و ايوان مسجد بهطرزى زيبا و بديع كه حاكى از منتهاى ذوق و هنر است ، به اتمام رسيده و فقط مختصرى از اطراف ضلعهاى آن باقى است . تمام ديوارهاى مسجد و گنبد و گلدسته بناست كاشى شود و فعلا مشغول به اين قسمت هستند . غير از كاشىكارى و بناى جاى ساعت را تازه شروع كردهاند و نزديك به اتمام است ، تقريبا كار مهمى از امور ساختمانى مسجد نمانده است ، هرچند كاشىكارى خود نيازمند هزينه هنگفتى است . سراسر محرابها و ايوآنها و اطراف ديوار صحن مسجد با كاشيهاى ظريف و كتيبههاى بسيار زيبائى « 1 » تزئين شده و شكوه خاصى به آنها بخشيده است .
--> ( 1 ) - [ متأسفانه قسمت عمدهء كتيبههاى مسجد از كيفيت خوبى برخوردار نيست ، غير از قسمتى كه به خط آقاى مصباحزاده است . ]