شيخ فقيه محمد بن حسن بن حسولة بن صالحان قمى ، خطيب . به‌طورى كه در كتاب « امل الآمل » است . وى فاضل و جليل القدر بوده ، و از شاذان بن جبرئيل قمى روايت مىكند . محمد بن حسن طوسى ، پدر بزرگوار محقق علامه خواجه نصير الدين طوسى . اصلا از جهرود قم و مردى جليل القدر است . روايت مىكند از او فرزند ارجمندش خواجه نصير الدين طوسى . محمد بن حسن بن على بن صلت قمى ، وحيد بهبهانى در تعليقه مىگويد : شيخ صدوق رحمه اللّه در اول كتاب « كمال الدين » او را مدحى عظيم كرده كه از درجهء وثاقت بالاتر است . محمد بن حسن بن فروخ صفار ، در خلاصه مىگويد از موالى عيسى بن موسى بن طلحة بن عبيد اللّه بن سائب بن مالك بن عامر اشعرى است ، و از وجوه اصحاب قميين ، و ثقه و عظيم القدر و راجح و قليل السقط در روايت است ، وفات او در قم سنهء 290 بوده است . او را كتبى است كه از جمله : كتاب « بصائر الدرجات » است ، و نيز مسائلى دارد كه از امام حسن عسكرى عليه السلام پرسيده است . « 1 » محمد بن حسن قمى ، علامه مىگويد : او محمد بن حسن بن وليد نيست ، ليكن نظير اوست . و در تعليقه مىگويد : اين سخن از علامه ، دلالت مىكند بر جلالت قدر و عدالت وى زياده بر آن كه از مشايخ اجازه نيز بوده است . ابو الفضل محمد بن حسن بن عميد ، چنان‌كه در كتاب امل الامل است : فاضل و عالم و جليل و شاعر و اديب بوده است . و صاحب بن عباد در نزد او قرائت نموده است . شيخ در فهرست مىگويد . وى بر احمد بن اسماعيل بن سمكه قمى قرائت كرده ، و از اهل فضل و ادب و علم و از اصحاب احمد بن ابى عبد اللّه برقى ، و از اشخاصى است كه تأدب نموده بود بر او ، و از اشعار اوست : قامت تظلّلنى من الشمس * نفسّ اعز علىّ من نفسى قامت تظلّلنى و من عجب * شمس تظلّلنى من الشمس و قوله آخ الرجال من الاباعد و الاقارب لا تقارب * ان الاقارب كالعقارب بل اضرّ من العقارب مؤلف گويد : حالات اين وزير بىنظير را ما مفصل‌تر از اين در فصل وزرائى كه از اين

--> ( 1 ) - [ شرح‌حال محمد بن حسن صفار را به تفصيل در جلد دوم « مفاخر اسلام » نوشته‌ايم ]