محمدحسين ناصر الشريعه
295
تاريخ قم ( فارسى )
روزها مرحوم ميرزا دست به ريش او كشيد و فرمودند : اى پادشاه ! كارى نكن كه اين ريش فرداى قيامت به آتش جهنم بسوزد . بالجمله فتحعليشاه از مخلصين و مقلدين مرحوم ميرزا بود ، چنانكه حكيم الهى آخوند ملا على نورى اصفهانى نيز از مخلصين و مقلدين جناب ميرزا بوده است . نقل است زمانى كه فتحعليشاه مسجد شاه طهران را بنا نمود ، از جناب ميرزا خواستار شد كه خود يا يكى از شاگردانش را كه محل وثوق ايشان باشد به جهت امامت آنجا معين فرمايند كه سلطان نيز به او اقتدا نمايد ، مرحوم ميرزا مرحوم حاج سيد محمد باقر حجة الاسلام را معين فرمود ، ولى آن بزرگوار هم قبول نكرد . بالجمله جلالت قدر و كمال زهد و تقوى و اعراض از دنياى دنيه و تبحرشان در علوم دينيه محتاج به شرح نيست آفتاب آمد دليل آفتاب . ميرزا علاوه خط خوشى داشتهاند ، و خط نسخ و نستعليق و تحرير را خيلى خوش مىنگاشتهاند . خط مباركشان مكرر زيارت شده است . خيلى از كتب علميه را به خط خود نوشتهاند ؛ چنانكه شرح وافيهء مرحوم سيد صدر الدين قمى و فوائد حائريه وحيد بهبهانى ، و مقدمهء واجب آقا حسين خوانسارى كه در يك مجلد است به خط مباركشان نزد مؤلف كتاب موجود بود ، و در صفحهء آخر آن كتاب اجازه روايتى است كه مرحوم مير سيد حسين بن سيد ابو القاسم موسوى كه ظاهرا همان استاد سابق الذكر ايشان است در سنهء 1177 در نجف اشرف حين مسافرت به بيت اللّه الحرام به خط خود براى ايشان نگاشتهاند . بالجمله صاحب عنوان را تلامذهء بزرگ است : مثل حجة الاسلام حاج سيد محمد باقر شفتى اصفهانى ، و حاج محمد ابراهيم كرباسى ، و آقا محمد على هزار جريبى مازندرانى ، و سيد عبد اللّه شبر ، و سيد محمد مهدى خوانسارى ، و سيد على بن سيد ابو القاسم خوانسارى ، و ميرزا ابو طالب و ميرزا على رضا و حاج سيد اسمعيل قمى ، و شيخ حسين قمى صاحب توضيح القوانين ، و حاج ملا محمد كزازى و غيرهم . ميرزاى قمى را تصنيفات و تأليفات چندى است ، از جمله كتاب « قوانين » در اصول ، و كتاب « غنائم » در ابواب عبادات ، و كتاب « مناهج » در طهارت و صلوة ، و بسيارى از ابواب معاملات ، و كتاب سؤال و جواب در سه مجلد از طهارت تا ديات به فارسى ، كه از كتب نفيسه اين فن بلكه عديم النظير است ، و از هيچيك از فقهاء چنين سؤال و جوابى ديده نشده است ، و رساله استدلالى فارسى در اصول دين و كتاب « مرشد العوام » در فقه به فارسى كه به جهت