آن به نوعى مىرسد كه آن مقدار كه اسبى را بدان ببندند ، به هزار درهم باشد » . مؤلف گويد : امروز بسيارى از اراضى و مواضع قم به اين قيمت بلكه زيادتر رسيده است . « 1 » « و امير المؤمنين على عليه السّلام در خطبه‌اى كه وقتى از بصره بيرون آمد و آن را در آن حالت ايراد كرده ، بعد از واقع شدن جنگ جمل در ذكر حرب‌ها و جنگ‌ها در آن خطبه ياد كرده است كه : حسنى صاحب طبرستان خروج كند با كثرتى و غلبه و انبوهى از سواران و پيادگان و تا نيشابور بيايد و آن را فتح كند و اموال آن قسمت نمايد ، پس از آن‌جا به جانب اصفهان توجه نمايد و آيد تا به قم ، و زود باشد كه او را با اهل قم واقعه‌اى عظيم دست دهد كه در آن واقعه خلقى بسيار كشته شود و هلاكت و شكست بر اهل قم بود . پس اهل قم پشت بركنند و هزيمت نمايند ، پس فرزندان و زنان ايشان را به برده برند و منزل‌هاى ايشان غارت كنند و سراهاى ايشان خراب گردانند ، و مردم قم پناه دهند با كوهى كه آن را « وراردهار » گويند ، و حسنى چهل روز به شهر ايشان نباشد و از ايشان بيست مرد را بكشد و دو مرد از ايشان بر كرج بردار كند ، مضى هذا مؤلف گويد : از اين عبارت « مضى هذا » كه دانسته نيست از كلام مصنف است يا مترجم ، ظاهر اين است كه از كلام مصنف باشد و چنان نمايد كه وقعه مزبوره پيش از زمان مصنف اتفاق افتاده باشد ، علاوه ذكر كرج در نسخهء بحار نيست ، و كرج مزرعه‌اى است در قم

--> ( 1 ) - موضوع ترقى قيمت زمين قم در آخر الزمان در دو روايت ذكر شده : يكى در اين‌جا و ديگرى در صفحه 147 كه مىفرمايد : « به مساحت پوست گاوى به پانصد دينار به فروش برسد » ، هرچند قم در ازمنهء قديم شهر بزرگى بوده ؛ ولى اولا معلوم نيست به بزرگى امروز بوده است و ثانيا مسلم است . كه آن موقع زمين آن قيمت امروز را نداشته است . به‌طورىكه در مقدمه كتاب نوشته‌ايم در عصر مرجعيت مرحوم آيت اللّه بروجردى قم از هر لحاظ ترقى شايانى كرد ، جمعيت زيادى روى به قم آوردند و اراضى بسيارى خريدند و ساختمان كردند . گشايش قابل ملاحظه‌اى نيز در امر كسب و كار اهل قم پديد آمد و در نتيجه شهر قم بزرگ و قيمت زمين آن ترقى فاحشى پيدا كرد تا جائى كه زمين مسكونى بعضى از نقاط آن تا مترى 400 تومان رسيد . ثانيا بر اثر علاقه‌اى كه مردم اعيان و متدين براى دفن اموات خود در جوار حضرت معصومه ( ع ) و اين سرزمين مقدس دارند ، بعضى يك قبر را تا چهل هزار تومان خريدند . بعلاوه بر اثر كشف نفت قم هم اكنون زمين ناحيه نزديك شركت نفت ترقى سرسام‌آورى نموده و مسلم است كه اگر تصفيه‌خانه در قم دائر شود و نفت قم به راه افتد ، مخصوصا با انجام لوله‌كشى آب شهر كه يك نقيصه بزرگ قم را بر طرف مىسازد ، زمين شهر و اطراف آن بيش از اينها ترقى خواهد نمود ( د ) . [ نفت قم كه گفتند به واسطه نمك زياد به صرفه نيست ، منتفى شد ، ولى ترقى و ساخت‌وساز و گسترش شهر فوق تصور ترقى كرد . ]