در جهت جنوب و قبله دروازهء قلعه . در جهت مشرق دروازهء كاشان . در جهت مغرب دروازهء خاك فرج . و در جهت جنوب شهر متصل به دروازهء قلعه ، از جهت خود قلعهء نشيمن بنياد نمودند ، در كمال رزانت و محكمى ، داراى ديوارهاى عالى و بروجى بس محكم كه قطر ديوارهاى او پنج ذرع شاه است و تاكنون برقرار و استوار است . چون نادر شاه افشار طلوع كرد و طايفه افغان را از ولايات ايران براند اين دو برادر هم از اين شهر فرار و روى به قندهار كردند . چنانچه شاعرى از قم قصيده‌اى در فرار افغان‌ها ساخته كه اين شعر از او است : ز ضرب تيغ دليران حيات افغان رفت * ز سنگ‌ريزه طفلان شكست پيكر افغان در آتشكده آذر بيگدلى قصيده‌اى در توصيف برج و باروى قم مسطور است كه به جهت رعايت اختصار از درج آن صرف‌نظر شد . فصل پنجم محلات و كوىهاى قم مرحوم ميرزا على اكبر فيض در تاريخ خود مىنويسد : « دربارهء شهر قم كه آبادى در وسط او بوده به تحديدى كه بعضى كرده‌اند قريب دو فرسخ شرعى بوده و اين ولايت را سواى شهر نو ؛ ده محله است : محله اول - « محله آستانه » است . بقعهء طاهرهء حضرت فاطمه معصومه عليه السّلام و قبرستان بزرگ ( قبرستان شيخان ، و باغ ملى و عمارت فرماندارى و شهردارى ) و خيابان بالا ( خيابان حضرتى ) كه ابتداى او دروازه خاك فرج ( كه فعلا خراب است ) و انتهاى او « دار الشفا » است ، و خيابان پائين كه ابتداء او درب مسجد امام و انتهاى آن آب انبار سيد عرب ، و كوچهء حرم كه ابتداى او صحن جديد امين السلطانى است ، و انتهاى آن كوچهء ارك و محوطهء كوچه ارك ( و خيابان ارم ) و خانه‌هائى كه در جهت مغرب قبرستان بزرگ واقع هستند و خانه‌هاى امين السلطانى و بازارچه سلام‌گاه ( كه فعلا نصف آن را برداشته و جزو خيابان شده است ) و خانه‌هاى متولى باشى ، كلا از اين محله محسوب است .