قم در ازمنه قديم و اما مسافت‌هاى واقع ميان اين بلاد از قرار زير است : از همدان تا ساوه سى فرسخ است ، و از ساوه تا قم دوازده فرسخ كه در دو روز اين مسافت پيموده مىشود ، و از قم تا كاشان نيز دوازده فرسخ « 1 » است . قم و كاشان دو شهرى است با قدر و شأن و پرنفع و دخل ، تا آن‌جا كه گويد : قم شهرى است با قلعه و حصار و وفور نعمت ، آب خانه‌هاى قم از چاه و آب‌هاى باغ‌ها و مزارع از رودخانه بوده ، ميوه‌ها ، اشجار و پسته و فندقش « 2 » بسيار است . در آن نواحى ديگر فندقى نيست مگر در شهر لاشتر ( الشتر ) كه در آن فندق زياد است ، و در جميع جبل نخل نيست مگر در « صميره » و « سيروان » و « شار خاست » و آن هم اندك است ، ولى به واسطهء نزديكى بلاد مذكوره به عراق عرب نخلهاى آن بسيار خوب مىباشد . بالجمله جميع اهل قم شيعه هستند و غالب مردم اين بلد عرب هستند . » برج طالع قم « جوزا » است . طول آن از جزائر خالدات و از طرف مشرق هفتاد و پنج درجه و بيست دقيقه و از طرف مغرب يكصد و پنج درجه و چهل دقيقه و عرض قم از خط استوا سى و چهار درجه و چهل و پنج دقيقه است . عرض جغرافى و طول جغرافى آن از پاريس چهل و هشت درجه و سى و شش دقيقه ، انحراف قبلهء آن سى و دو درجه است و درازترين روزهايش چهارده ساعت و بيست دقيقه است و تحديد عرض و طول قم بنابر آنچه يكى از اساتيد فنون جديده ( مرحوم سرتيپ عبد الرزاق مهندس بغايرى ) معين نموده از اين قرار است : عرض شمالى قم تقريبا 34 درجه و 25 دقيقه ، طول شرقى قم از گرينويچ تقريبا 51 طول غربى جزيرهء آهن از گرينويچ تقريبا 18 ، طول شرقى قم از جزيرهء آهن تقريبا 69 ، انحراف قبله از جنوب به مغرب 39 درجه و 11 دقيقه « 3 »

--> ( 1 ) - بلكه شانزده فرسخ ، است . ( 2 ) - پسته و فندقى حقير در قم نديده‌ام ، بلى در بلوكاتش فندق هست ( مؤلف ) دور نيست كه آن موقع زمين قم محصول پسته و فندق داشته است . ( د ) ( 3 ) - مرآت البلدان چاپ مرحوم حاج ميرزا عبد الغفار نجم الملك كه از مردان دانشمند عصر قاجاريه بوده و به سال 1299 قمرى به دستور ناصر الدين شاه براى بازديد سد اهواز و برآورد ميزان هزينه و كيفيت بناى آن و ديگر مسائل مربوط به كارهاى مهندسى به خوزستان رفته ، و از راه قم و كاشان و اصفهان و بروجرد و خرم‌آباد عبور نموده و حدود نه ماه مسافرتش طول كشيده و با دقت و حوصله اوضاع اجتماعى