و روايتست « 1 » كه : « چون أبو بكر محمّد « 2 » بن عبيد اللّه بن يحيىء بن خاقان بقم آمد ، جهت نظر و إشراف بر كار و بار عاملان بقم ، بسيارى وصف امام حسن عسكرى كرد ، و فضآئل او بيان فرمود ، و كفت كه : پذرم عبيد اللّه بن يحيى الوزير ، امام حسن عسكرى را بسيار تعظيم و اجلال كردى ، و او را موقّر و محترم داشتى ، و بعد از وفات او براذرش جعفر كذّاب قصد پدرم عبيد اللّه [ بن ] يحيى كرد ، و بنزديك او آمد ، و از او درخواه كرد كه او را مرتبهء براذرش أبى محمّد الحسن العسكرى بدهد ، و به حضرت سلطان تربيت « 3 » كند . و پذرم را كفت : چون ملتمس مرا مبذول دارى ، دويست هزار دينار به تو دهم ، هر سالى بيست هزار دينار « 4 » .

--> ( 1 ) . اين روايت را شيخ كلينى عليه الرحمة در « اصول كافى : 1 / 503 » بسند صحيح ، از دو تن از راويان ثقه ، يعنى حسين بن محمد الأشعرى ، و محمد بن يحيى قمى روايت كرده است . همچنين شيخ مفيد نيز اين روايت را در « الارشاد : 2 / 321 » به يك واسطه ( أبو القاسم جعفر بن محمد بن قولويه قمى ، شيخ شيخ مفيد ) از شيخ كلينى روايت كرده است ، و اين روايت بسيار طولانى است ، ليكن مصنّف تاريخ قم تنها بخش كوتاهى از آن را آورده است . ( 2 ) . در « اصول كافى : 1 / 503 و الارشاد : 2 / 321 » ضبط اين نام ، احمد است ، ليكن صحيح آن محمّد مىباشد ، چنان كه در اصل و در ديگر منابع رجالى و تاريخى آمده است . ذهبى در « سير اعلام النبلاء : 13 / 9 » در ترجمه اين خاندان مىگويد : ( ابن خاقان الوزير الكبير ، أبو الحسن عبيد اللّه بن يحيى بن خاقان التركى ، وزر للمتوكل و للمعتمد ، و جرت له امور ، و قد نفاه المستعين الى برقة ، ثم قدم بغداد بعد خمس سنين ، ثم وزر سنة ست و خمسين . و قد وزر ابنه أبو على محمد بن عبيد اللّه ، و وزر حفيده أبو القاسم عبد اللّه بن محمد للمقتدر سنة اثنى عشرة و ثلاث مئة ) ، و بنا به نقل شيخ كلينى ، أبو على محمد بن عبيد اللّه از دشمنان اهل البيت عليهم السلام بوده است ( و كان شديد النّصب ) . ( نگاه كنيد به : الكامل فى التاريخ : حوادث سال 300 هجرى ) . ( 3 ) . ؟ ، احتمالا ( ترتيب ) باشد . ( 4 ) . در « اصول كافى : 1 / 505 و الارشاد : 2 / 324 » آمده است : ( فقال : اجعل لى مرتبة أخى و