حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
515
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
ماه . و قبر و تربت او بديهيست از ديهاى طوس ، كه آن را سناباد ميخوانند ، بنزديك نوقان ، در سراى حميد بن عبد الحميد الطّائى الطوسى « 1 » ، در پهلوى « 2 » رشيد . و دعبل « 3 » شاعر ، در آنك قبر رشيد و امام علىّ بن موسى الرّضا بجنب يكديكرند ،
--> ( 1 ) . در ضبط نام صاحب سرايى كه در آن هارون دفن شد اختلاف است ، در « تاريخ طبرى : حوادث سال 193 ه ) نام او نخست ( جنيد بن عبد الحميد ) ضبط شده ، و سپس او را ( حميد بن أبى غانم الطائى ) مىداند ، و در برخى ديگر از منابع ( الارشاد : 2 / 271 ) اين نام ( حميد بن قحطبة ) آمده است . ( 2 ) . شيخ مفيد در « الارشاد : 2 / 271 » مىفرمايد : ( و فيها قبر هارون الرشيد ، و قبر أبى الحسن عليه السلام بين يديه في قبلته ) . يكى از بزرگان كه هنگام ترميم سردابه مدفن مطهر حضرت عليه السلام حاضر بود ، براى من نقل كرد كه درون سرداب كه در زير ضريح قرار دارد ، صورت سه قبر قرار دارد ، در قسمت بالا ( نزديك جايگاهى كه امروزه به بالا سر مشهور است ، و پيشتر به نام مسجد الرأس ناميده مىشده است ) قبر مطهر امام عليه السلام كه با كاشيهاى سبز پوشيده شده است ، و در پايين پاى حضرت قبر هارون ( دقيقا در زير گنبد كه به قبه هارونى مشهور است ) ، و در ميانه اين دو ، قبر سومى قرار دارد كه متعلق به يكى از شاهزادههاى تيمورى مىباشد . و در نزديكى قبر اين شاهزاده صورت درى ( كه بعدها پوشيده شده است ) و راهرويى است كه به صحن كهنه مىرفته است . ( 3 ) . حسن يا ( عبد الرحمن ) يا ( محمد ) ملقّب به دعبل بن على بن رزين بن عبد اللّه بن بديل بن ورقاء خزاعى ، از شعراء و اديبان مشهور عرب ، كه به كلام و حديث و تاريخ نيز آگاه بود ، در سال 148 هجرى در كوفه زاده شده ، و در بغداد زندگى كرد ، از سالهاى جوانى به سرودن شعر روى آورد ، و به شهرها و سرزمينهاى اسلامى ، از آن جمله به حجاز و مصر و رى و خراسان سفر كرد ، و چندين سفر به شهر قم نمود ، كه همه ساله به دو هدايا و اموال فراوانى مىدادند . در خراسان هنگام ولايتعهدى امام رضا عليه السلام حضور داشت ، و قصيدهاى سرود . او از شيعيان پاك نهاد بود ، و به مصاحبت امام كاظم و امام رضا و امام جواد عليهم السلام نائل آمد ، و در سال 246 هجرى در نزديكيهاى اهواز به شهادت رسيد . از او اشعار و قصائد متعددى در مدح اهل البيت عليهم السلام بر جاى مانده است ، كه مشهورترين آنها قصيدهء تائيه اوست ، كه در آغاز آن آمده است : مدارس آيات خلت من تلاوة * و منزل وحى مقفر العرصات