مساجد محلّات ، و مدارس و بقعه‌ها و ديگر تاسيسات مذهبى ، محله‌ها و ميدانها ، و گذرها ، و خانه‌ها ، و حمّامها ، و سراها و كوشكها ، و ديگر لوازم زندگى عامه مردم ، بيان چگونگى تقسيم آب براى مصارف كشاورزى و خانگى و صنعتى ( آسياها ) ، توسط نهرها و جويهاى كوچك و كاريزها ، بويژه در شهر كم آبى همچون قم . 2 - شرح و بسط چگونگى جمع‌آورى خراج ساليانه ، از زمينهاى كشاورزى و باغها ، كه يكى از معضلات تاريخى شهر قم بشمار مىآمد ، و بخاطر آن مردم ساليان دراز در سختى و زحمت بودند ، و همواره جنگ و نزاع ميان زمين‌داران ، با متوليان خراج براى كاستن از نرخ خراج ، و اينان با ديوان خراج در بغداد ، براى تأخير پرداخت برقرار بود . دريافت خراج كه بر پايه مساحت زمينهاى كشاورزى ، و نرخ خراج ساليانه بر مبناى مقدار كشت و درخت و چهارپا و بردگان و اهل دمّه قرار داشت ، از مشكلاتى بود كه هر والى و متولّى خراجى با آن گريبانگير بوده ، تاريخ قم به تفصيل به بيان مشكلات مردم قم ، و ميزان خراج ، و مقدار زمينهاى كشاورزى ، و نرخ خراج ، و تعداد دفعات اندازه‌گيرى و مساحت قم ، و چگونگى آن ، و واحد اندازه‌گيرى ، و زمينهاى معافه و مستثناة ، و نام مسّاحان ، و دوره‌هايى كه در آن مساحت انجام گرفت ، و ارتفاع قيمتها و كاهش آن پس از هر مساحت ، و چگونگى جمع آورى خراج ، و مقدار آن ، و وزن پول پرداختى و نوع آن ، از درهم و دينار ، و هزينه و مصارف جانبى جمع‌آورى ، همچون رسوم پرداختى به جهبذ و همراهان او ، و متولّى تحويلات و كتّاب أحياز ، و نويسندگان قباله‌ها و ضمانها ، و متوليّان غلّات و چهارپايان ، رئيسان محلّه‌ها ، بوّابان ، پيكها و فيوج ، عاملان رستاقها ، وكلا و امناء و ناظران ، و جز اينها از كارمندان دار الإمارة و ديوان خراج ، به تفصيل سخن گفته است ، و در اين رابطه با اعتماد بر اسناد و مدارك حكومتى ، آگاهيهاى ارزشمندى درباره كشت و زرع و گياه ، و زمين و مساحتهاى متداول در آن دوران ارائه مىكند . 3 - ارائه آمارهاى تفصيلى و دقيق دربارهء جنبه‌هايى از فعاليتهاى عمرانى و آبادانى شهر