حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
413
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
« ذكر مال عمّال ، و أهل نزول « 1 » در نواحى قم » در اصل از برآىء اصحاب سيّارات « 2 » و بدارقه « 3 » بقم قسمتى كردهاند . و همچنين از برآىء فرود آمدن عاملان در نواحىء قم . تا روزى اين قسمت و اين حالت را بر يكى از عمّال رفع كردند ، و به حضرت بازنمودند ، پس وبالى « 4 » شد ، و اصلى كردانيدند كه بهر ناحيت بعبرهء « 5 » معلومه استخراج مىكردند ، و اين عين ظلمست . پس از آن با ركن الدّوله درين باب شكايت كردند ، و تظلّم نمودند . او با مبلغ دويست دينار آورد ، و زياده بر آن طرح فرمود و ترك كرد . و اللّه أعلم بالصّواب .
--> ( 1 ) . مقصود از اين عنوان ، مالياتى بوده است كه از اهالى روستاهاى قم كه در مسير عبور عمّال و كارگزاران دولتى - بويژه عمّال خراج - قرار داشتهاند گرفته مىشده ، و اين عاملان در هنگام گذر به سمت محل مأموريت خود در اين آباديها و روستاها نزول كرده و اندكى به استراحت مىپرداختهاند ، تا پس از آن به راه خود ادامه دهند ، در اين مدت مردم روستا يا جهبذ آنها موظّف بودهاند كه هزينه اين عمّال را تأمين كنند ، و از آن جايى كه اين هزينه به مرور زمان فزونى يافت ، به گفته تاريخ قم وبالى بر مردم شد ، از اين رو ركن الدوله ديلمى آن را كاهش داده ، و به رقم معينى محدود نمود . ( 2 ) . ظاهرا مقصود از اصحاب سيّارات ، چهارپايانى بودهاند كه از طرف والى موظّف به نقل و انتقال عمّال دولت به شهرها و اطراف مىشدهاند . ( 3 ) . بدارقه : ظاهرا جمع « بدرقه » است ، و مقصود همراهان و نگهبانانى بودهاند كه بهمراه مأمورين خراج و جز آنها به اطراف و اكناف سفر مىكردند . ( 4 ) . و بال : رنج و زحمت و سختى . ( 5 ) . عبره معلومة : اعتبار معلوم .