« ذكر مال مشاهر [ ه ] بقم ، كه آن را باصطلاح أهل قم ماهيانه كويند » روايت كردند مرا - نه يكى بلك بسيارى - از مشايخ و پيران اهل قم ، كه : مشاهره بقم ، اسمعيل جيلى - أمير قم از قبل وشمكير « 1 » جيلى - وضع كرده است و بنهاده ، فى سنة سبع و عشرين و ثلثمائه « 2 » . و از جملهء قواعد ناپسنديدهء اوست . و اين مشاهره مدّتى بر سرها وضع كرده بودند ، و ارباب خراج روزكارى بسبب اين در بلا و زحمت بودند ، تا آنكاه كه جعفر بن احمد بن علىّ بابويه « 3 » ، و حسين بن محمد سردابى « 4 » ، در وضع « 5 » آن از ارباب خراج شروع كردند ، پس آن را وضع كردند ، و بر اهل بازار « 6 » نهادند ، هديهء نوروز و مهرجان « 7 » نام كردند ، و مهرجان روزيست « 8 » در أيّام خريف « 9 » . بعد از آن اهل قم ازين حالت در حضرت ركن الدّوله « 10 » - رحمه اللّه - شكايت كردند و

--> ( 1 ) . وشمگير بن زيار ( 323 - 357 ه ) برادر مراويج ، از اميران دولت آل زيار در طبرستان . ( 2 ) . سال 327 هجرى . ( 3 ) . ؟ ( 4 ) . ؟ ( 5 ) . وضع : برداشتن . ( 6 ) . يعنى اين ماليات را به بازرگانان اختصاص دادند ، پس از آن كه بر تمامى مردم بود . ( 7 ) . « مهرجان » معرّب « مهرگان » كه از جشنهاى معروف ايرانيان بوده است . ( 8 ) . كلمه « روز » در اينجا برگردان و ترجمه « يوم » است كه در متن عربى بوده است ، و « يوم » در اصطلاح زبان عربى علاوه بر آن كه به روز گفته مىشود ، استعمال صيغه مفرد ( - يوم ) و جمع آن ( - ايام ) در معناى روزهاى ويژه همچون روز عيد استفاده مىشود ، كه در اين جملهء مصنّف و مترجم ارادهء معناى دوم را نموده‌اند . ( 9 ) . خريف : پائيز . ( 10 ) . أبو على الحسن بن بويه بن فنا خسرو ، يكى از پادشاهان آل بويه و پدر عضد الدوله ديلمى ، در سال 366 ه درگذشت .