مرداويج بن زيار جيلى « 1 » ، و براذر او وشمكير « 2 » ، به دويست دينار برسيده ، بهر هزار درهم دويست دينار مىرسانيدند ، و زياد بر آن . و همچنين : حال ارباب خراج بقم ، با عاملان قم بوده ، در الحاق عجز ديكران بضمانات توانكران « 3 » ؛ تا آنكاه كه شيخ أبو الحسن ، عبّاد بن العبّاس « 4 » - وزير ركن الدوله - رحمهما اللّه ، در سنهء خمس و ثلثين و ثلثمائه « 5 » بقم رسيد ، و در آن سال عامل قم أبى علىّ حسن بن محمّد قمى « 6 » بود ، جمعى از ارباب خراج بقم مانده بودند ، تظلّم و شكايت نمودند ، و كفتند هر كس كه ارتفاع او از ضمان ناقص مىآيد ، نقصان [ رسيده به ] « 7 » او ، بر ما قسمت

--> ( 1 ) . مرداويج بن زيار مكنّى به أبو الحجاج ، موسس سلسله اميران زيارى ( آل زيار ) است ، كه از سال 316 ه تا 435 ه در ايران شمالى و مركزى و جنوبى امارت داشتند ( لغت‌نامه دهخدا : ماده مرداويج ) . ( 2 ) . وشمگير بن زيار ( 323 - 357 ه ) ، از پادشاهان ديلمى آل زيار ، كه پس از قتل برادرش مرداويج به امارت رسيد ، او جنگهاى متعددى با لشكريان ماكان بن كاكى و آل بويه و جز اينها داشت ، عاقبت در هنگام شكار از اسب به زير افتاد و بمرد . ( لغت‌نامه دهخدا : ماده وشمگير ) . ( 3 ) . يعنى در آن دوره هر مؤدى مالياتى كه از پرداخت بخشى از خراج خود به عامل ناتوان مىگرديد ، عامل براى آن كه در ميزان سرانه مالياتى شهر قم كمبود و نقصانى پيش نيايد ، مقدار نقص و كمبود را بر عهده توانگران مىگذاشت ، از اين رو توانگران علاوه بر پرداخت خراج خود ، ملزم به پرداخت خلل خراج مردمان ناتوان هم بودند . ( 4 ) . أبو الحسن عباد بن عباس طالقانى ، پدر صاحب بن عبّاد ، كه وزارت ركن الدوله بويه را به عهده داشت . ( 5 ) . سال 335 هجرى . و پيشتر گذشت كه مصنف تاريخ قم در ( فهرست ابواب كتاب ) ، سال وفات عبّاد بن العباس را 330 هجرى آورده ، كه ظاهرا خطاست . ( 6 ) . برادر مؤلف . ( 7 ) . در اصل و در ديگر نسخه‌ها ( نقصان رسد او ) ضبط شده ، كه صحيح آن : « نقصان رسيده به او » بايد باشد ، و احتمالا خطاى در ترجمه يا خطاى ناسخ است .