حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )

پيشگفتار 37

تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )

گر چه برخى روايات سنّى دربارهء شأن و منزلت أبو موسى اشعرى آمده ، ليكن از اعتبار و سنديت برخوردار نمىباشد ، زيرا بيشتر آن روايات ساخته دورانهاى متأخر ، و پس از واقعه جنگ جمل و صفين ، و حادثه حكميت ، و دشمنيهاى شام و كوفه ، و به راه افتادن بازار جعل حديث مىباشد . پس از درگذشت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نشانه‌اى از مخالفت اشعريان با حاكميت خليفه اول ، يا طرفدارى آنان از اهل البيت عليهم السلام ديده نمىشود ، بلكه آنان با ديگر سران قبايل عرب به دستگاه خلافت پيوستند ، و در جنگهاى فتوحات صدر اسلام شركت نموده ، و موقعيتهاى بالايى همچون فرماندهى لشكر و جز آن بدست آوردند . پس از فتح عراق بخشى از اشعريان مدينه به كوفه آمده و در آنجا ساكن شدند ، و همزمان تيره‌هايى از اشعريان به شام رفته و در آنجا زندگى كردند . در اين ميان شخصيت برجسته اشعرى كه در جنگهاى فتوحات شركت داشت ، و به علت موقعيت خود ؛ كه عهده‌دار منصب امارت كوفه و بصره ، و قضاوت و فرماندهى لشكرهاى فاتح خوزستان و بخشهايى از مركز ايران ، از شهرت بسزايى برخوردار بود ، عبد الله بن قيس ، مشهور به أبو موسى اشعرى است ، كه گر چه به شاخه اشعريان كوفه تعلق داشت ، ليكن عثمانى الهوى ، و دشمن امير المؤمنين و اهل البيت عليهم السلام بود ، و در جنگهاى جمل و صفين آشكارا به مخالفت با امير المؤمنين عليه السلام برخواست ، و مردم را از شركت در جنگ دلسرد مىكرد ، و اوج مخالفتها را در خيانت آشكار خود در جريان واقعه حكميت نشان داد . بىترديد مخالفت أبو موسى با امير المؤمنين عليه السلام - با توجه به موقعيت و سرورى او بر اشعريان كوفه - در جهت‌گيريهاى سياسى و عقيدتى اشعريان كوفه مؤثر بوده است ، ليكن نشانه‌اى از مخالفت آشكار و علنى اين خاندان با امير المؤمنين عليه السلام ديده نمىشود ، يا حدّ اقلّ در كتابهاى تاريخ ثبت نشده است ، بلكه همگى آنان در جنگهاى صفين مشاركت داشته ، و با عموزادگان شامى خود جنگيدند . به احتمال زياد زمينه‌هاى تشيع اشعريان كوفه از هنگام خيانت آشكار أبو موسى اشعرى در قضيه تحكيم سر برآورد ، خيانت ابو موسى رفتارى بود كه بر خلاف عرف و عادت عرب انجام پذيرفت ، و به شكست عراقيان ( كوفيان )