حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
236
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
بينباشتند ، و بعد از آن بفرمود تا كچ و آجر آوردند ، و آن را محكم كردند ، و با زمين برابر كردند ، و بعد از آن بفرمود تا آتشكذهء آنجا بنا نهادند ، و سورين قمّى « 1 » را امر كرد تا آن آتش كه بقم بود ، بذان موضع آورد ، و بذان آتشكذهء برافروختند ، و آن آتش از جملهء آتش مهرين بود » . و كويند كه : اين آتش پيش بهمن بن اسفنديار مدّت حيوة « 2 » او مىافروختند ، و نمىگذاشتند كه بميرد و بنشيند . و كويند كه : آتشهاىء ملوك هركز ننشاندهاند . و جون بهمن [ بن ] اسفنديار را وفات نزديك رسيد ، اصحاب خود را كفت به زبان عجم : اين آتش را مهر « 3 » داريد . و كويند كه : « سبب خشنودى بهرام از آن آتش ، آن بود كه بهمن مردى غيور و ذو سطوه « 4 » بود ، و ملوك را ببطش و قوّت خود قهر و قمع كردى . يكى از ملوك در دفع او حيلت
--> ( 1 ) . نام « سورين قمى » دو بار در تاريخ قم آمده است ، درباره او اطلاعاتى در منابع تاريخى نيامده است ، و احتمالا او آتشبان آتشكده قم در دوره بهرام بوده است ، و واژه يا نام سورى يا سورين فارسى ( مثل چهارشنبه سورى ) در پهلوى به گونه « سوريك » صفت است ، چون سور به معناى سرخ و « ايك » پسوند صفت مىباشد ، به معناى سرخ و سرخرنگ است . نام « سورين قمى » در هر دو بار كه در تاريخ قم آمده است به مناسبت دستور بهرام به انتقال بخشى از آتش آتشكده قم - كه به « آتش مهرين » شهرت داشته - به آتشكده نوبنياد خوزان مىباشد . اما آتشكده قم كه در اينجا بدان اشاره شده ، آتشكدهاى بوده است در ديهى به نام مزدجان / مزديجان ( خيابان شاه جعفر كنونى در غرب رودخانه قم ، به موازات خيابان امام خمينى ) ، كه به نظر مىرسد از اهميت والايى نزد پادشاهان ساسانى برخوردار بوده است . اين آتشكده كهنه و ديرينهء درى از طلا داشت ، و تا قرن سوم هجرى برپا بود ، و در سال 288 هجرى به دست بيرون ترك أمير قم ويران گرديد . داستان ساختمان و ويرانى اين آتشكده در تاريخ قم ، در باب ( ذكر بعضى از آتشكدههاى ناحيت قم ) به تفصيل آمده است . ( 2 ) . حيات و زندگانى . ( 3 ) . در صحاح الفرس آمده است : مهر : به معناى عشق است . ( 4 ) . ذو - داراى ، سطوة - اسم مصدر از ماده سطا ، يسطو ، سطوا ، سطوة مىباشد ، به معناى