حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
178
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
[ 16 ] [ طبرش « 1 » داخل و خارج با مزارع : چهل و شش ديه . [ 17 ] ساوه « 2 » با مزارع : صد و سى و شش ديه ] « 3 » . [ 18 ] خوى « 4 » قمّى - سوى « 5 » الرّازى - : سى و دو ديه . [ 19 ] فراهان با مزارع : چهل و سه ديه . [ 20 ] كوزدر « 6 » با مزارع : چهل و چهار ديه . [ 21 ] دور آخر « 7 » با مزارع : بيست و هشت ديه . اما آن ديها كه از شهرهاى ديكر ، كه بنزديك قماند ، و با قم اضافت كردهاند ، ايناند : « از ناحيت همدان : رستاق كوزدر « 8 » ، با وادى عمّار « 9 » ، رستاق طبرش داخل و خارج ،
--> ( 1 ) . معرّب تفرش ، كه در جنوب غربى قم قرار دارد . ( 2 ) . مراد از ساوه شهر كنونى ساوه نمىباشد ، بلكه غير از آن است ، و به گفته تاريخ قم در ( فصل ششم ، در ذكر رساتيق قم ) : « اليوم ( يعنى سال 378 ه ) شهرى است كه آن را ميلادجرد مىخوانند » . ( 3 ) . افزوه از نسخة ( 2 ) و ( 3 ) . ( 4 ) . پيشتر در شمال غرب قم ، و در مسير قم - رى باستان ، دو روستا به نامهاى خوى بوده است ، آن كه به قم نزديكتر بود به نام خوى قمّى ، و آن كه به رى نزديكتر بود به نام خوى رازى مشهور بود . ( 5 ) . يعنى بجز ، مقصود خوئى است كه جزو روستاهاى قم مىباشد ، نه خوئى كه جزو روستاهاى رى . ( 6 ) . از روستاهاى بخش خلجستان قم ، كه ميان طبرش ( تفرش ) و ساوه و جهرود قرار داشته است . ( 7 ) . از روستاهاى پيرامون فراهان . ( 8 ) . در اصل كوزدر ضبط شده است ، ليكن احتمالا صحيح آن گودرز باشد ، منسوب به گيو بن گودرز ، و با ضبط ويو بن جودرز ، و بيب بن جودرز نيز آمده است ، تاريخ قم هنگام گزارش درباره آوه و روستاهاى آن ، از گيو نام برده ، و مىگويد او آوه را به دستور كيخسرو بر درياچه ساوه بساخت . به گفته استاد پرويز اذكائى ، اين نام بهمراه نام بسيارى از روستاهاى بلاد جبال مصدّر و موسوم به نامهاى اشكانى « پهلوى » مىباشد . ( ساوهنامه : 21 - 22 ) ، همو در ( همداننامه : ص 67 - 68 و 134 و 136 ) درباره خاندان گودرزيان و فرزندان و احفاد او و آباديهاى ساختهشده به وسيله اين خاندان ، كه به نامهاى آنان ناميده شده ، و از يادكرد آنان در شاهنامه ، و طبقات پادشاهان و امراى اين خاندان ، و فتوحات و لشكركشيهاى آنان به سرزمينهاى مشرق ايران و بابل به تفصيل سخن گفته است . ( 9 ) . اطلاع دقيقى از موقعيت جغرافيايى اين دشت در منابع بدست نياوردم ، ليكن بعيد به نظر