دار الخراج نبوده است ؛ الّا دار الخراج به قريهء ويدستان « 1 » ، و سرآىء حبس ، كه بعضى از عمّال « 2 » قم كه به قريهء جمكران فرود آمده بودند ، آن هر دو سراى را به دست فرا كرفته بودند ، يكى را دار الخراج ساخته بودند ، و يكى را دار الحبس . و جون أبو علىّ ، أحمد بن محمّد [ بن ] « 3 » رستم اصفاهانى « 4 » والى عمل « 5 » قم شد ، ديوان خراج را باسرآىء حسين بن

--> طرف امراء گماشته شده بودند تفويض مىكردند ، ديوانهاى شام به زبان رومى ، و ديوانهاى مصر به زبان قبطى ، و ديوانهاى عراق به زبان فارسى بوده است ، و كاتبان اين دواوين فقط نصارى و مجوس بودند ، سليمان بن سعد القضاة در زمان عبد الملك بن مروان دواوين شام را به زبان عربى نقل كرد ) . أمّا خراج ، ماليات ساليانه‌اى است كه از مردم و املاك آنها گرفته مىشود . ( 1 ) . يكى از روستاهاى ناحيه جمكران ، در تاريخ قم در ( فصل ششم ، در ذكر رستاقهاى قم ) آمده است : ( اول ديه كه بذين ناحيت بنا كردند جمكران است . . . بعد از آن موضعى ديگر كه بذان بنا نهادند ويدستان است ، و آن موضع بيشه‌اى بوده است پر از درخت بيد ، درختهاى آن ببريدند ، و در موضع آن بنا نهادند ، و بذان سبب آن را ويدستان نام كردند ) . ( 2 ) . عمّال جمع عامل كه به معناى كارگزار است . ( 3 ) . كلمه ( بن ) در نسخه اصل افتاده است ، ليكن در ( فصل دوم ، در مساحت هشتم ) ، نام اين عامل با كلمه ( بن ) ميان محمد و رستم آمده است ، كه همو صحيح مىباشد . ( 4 ) . ابو على ، احمد بن محمد بن رستم اصفهانى ، كه گويا از مصر به ايران مهاجرت كرده ، عامل خراج اصفهان و فارس و شهرهاى جنوب ايران در اوائل سده چهارم هجرى است ، درباره زندگانى او اطلاعاتى در منابع تاريخى و رجالى نيامده است ، تنها اثرى كه تاكنون از او باقيمانده ، وقف زمينهاى كشاورزى تعدادى از روستاهاى شهرستان زواره و ديگر ولايات اصفهان بر فرزندان و نوادگان خود است ، كه اين موقوفه در سندى وقفى كه يكى از كهن‌ترين اسناد وقف اسلامى بشمار مىرود ثبت شده ، متن عربى اين وقفنامه كه تاريخ تنظيم آن رمضان سال 316 هجرى است تا كنون باقيمانده است ، علاوه بر آن كه همچنان بخشهاى از زمينهاى وقفى او در تصرف نوادگان دخترى او كه برخى از سادات طباطبايى اصفهان مىباشند قرار دارد . ( نگاه كنيد به : مقدمه ديوان مجمر ، ص : ب ، و مقاله : ( موقوفات احمد بن محمد بن رستم ) در نشريه : وقف ميراث جاويدان ، شماره 46 ، ص 56 ) . ( 5 ) . والى عمل همان كارگزار خراج است .