حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
108
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
يكشنبه سيزده روز از ماه رمضان كذشته ، سنه احدى و تسعين و مائتين « 1 » » . و من يافتم از تواريخ « 2 » ، كه : « مفلح تركى « 3 » كه أمير قم بود ، منبر در مسجد جامع بقم بنهاد ، در سنه ستّين و
--> كه عهدهدار و ضامن خراج نواحى وسيعى از ايران بود ، به ولايت قم منصوب شد ، ولايت او بر قم پيرو شكايت قميّان از والى خود اسد بن جمهور بود ، كه أبو الفضل خراسانى او را عزل نمود ، و يحيى را بجاى او نصب كرد . و يحيى در نخستين اقدام خود به تعيين مساحت قم پرداخت ، تا ميزان خراج آنان را معين كند . تفصيل اين وقايع در ( فصل اول از باب دوم ) تاريخ قم آمده است . ( 1 ) . در أصل سال ( احدى و تسعين و مائه ) آمده است ، كه برابر است با سال 191 هجرى ، ليكن سال صدگان آن يقينا خطاست ، و صحيح آن مائتين بايد باشد ، زيرا أبو الصّديم مسجد را در سال 265 هجرى بنا كرد ، و 26 سال بعد منارهء آن در دوره حكومت يحيى بن اسحاق بر قم - كه در سال 291 هجرى بود - ساخته شد . ( 2 ) . مؤلف كتاب تاريخ قم از منابع متعددى براى فراهمآوردن كتاب خود استفاده كرده است ، برخى منابع و مصادر عمومى متداول در عصر خود بوده است ، كه نام آنها را آورده است ، و در برخى موارد از مآخذ مربوط با عناوين كلى ياد كرده است ، همچون : من يافتم از تواريخ ، كه در اين فقره از كتاب آمده است ( نگاه كنيد به : كتابشناسى آثار مربوط به قم : ص 20 ) . ( 3 ) . مفلح تركى و موسى بن بغا ( بغا الكبير ) هر دو از فرماندهان ترك ، و سرلشكران عباسى در دوره غلبه و استيلاى تركان بر دار الخلافة بغداد و سامراء بودند ، بويژه ابن بغا كه از نفوذ فراوانى در دستگاه خلافت و بر شخص خليفه داشت ، نفوذ او بگونهاى بود كه شاعرى از آن دوره در نكوهش خليفه گفت : خليفة بين وصيف و بغا * يقول ما يقوله كالببغاء درباره دوره امارت مفلح بر قم آگاهى چندانى در دست نمىباشد ، جز آن كه از گزارش تاريخ قم برمىآيد كه او يك بار به سركردگى سربازان پيشاهنگ لشكر موسى بن بغا در دوره خلافت المعتزّ باللّه عباسى در سال 254 هجرى ، و يك بار ديگر در سالهاى پيش از سال 252 هجرى ، و يك بار ديگر در سال 260 هجرى به قم آمده است . به نوشته تاريخ قم مفلح در سال 260 هجرى أمير قم بود ، و در همين سال اقدام به نصب منبر در مسجد جامع قم نمود .