حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
98
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
كميدان « 1 » است - كوشكى و بستانى كه معروفند بداود جمّال « 2 » بودند ، مقابل قنطرهء سهلويه - و سراها و كوشكها از آنجا ، و از درب جابر ، تا برابر قنطرهء بكجه بسيارى بودهاند ، و اربابان و خذاوندان آن را ياد نكردهاند . پس از آن سرآىء يحيىء بن علىّ - جدّ أبى سهل بن أبى طاهر « 3 » - بود ، مقابل اين پل - يعنى پل بكجه ، و سراها و بستانها و كوشكهآىء ديكر تا كوشك و بستان حمّاد بن نضر ، و جوسق آل طلحه برمله ، و سراها و بستانها و كوشكهاىء ديكر كه خذاوندان آن را نمىشناسند و نمىدانند ، و بيشترين آن مندرس و منهدم شدهاند - تا آنجا كه سر باغاتست ، و آنجا نيز جوسق مزاحم است ، و كوشكها و منظرهآىء ديكر .
--> گفتار تاريخ قم و نام مواضعى كه آورده است ( همچون : كميدان ، ممّجان ، سعدآباد ، جمر ، مالون ، فرآبه ، قزدان ، طبشقوران ) مىتوان استنباط كرد كه در آن دوره طسوج لنجرود ( امروزه لنجرود كه به لنگرود مشهور است روستايى است در 15 كيلومترى مشرق قم در آغاز جاده كاشان و پس از كورههاى آجرپزى ، و در نقطهاى كه راه به روستاهاى واقع در كوهستانهاى قم آغاز مىشود ) بخش عمده شهر قم كهن را در بر مىگرفته است ، يعنى از شمال غربى كه كميدان باشد آغاز مىشده ، و تمامى محلات شهر در شرق رودخانه و در منطقه مركزى و جنوبى ( - مالون ) و بخشهايى از منطقه شرقى ( بجز سراجه و جمكران ) تا حدّ روستاى لنجرود را شامل مىشده است ، و احتمالا نام قهيان معرّب كوهيان است ، بويژه آن كه لنجرود خود در پايين و دامنه بخش كوهستانى قم قرار دارد . ( 1 ) . يعنى شرق رودخانه قم كه شمال منطقه وسيعى از باجك تا حدود بقعه شاه سيد على مىباشد . ( 2 ) . در اصل ( حمّال ) كه به احتمال قوى صحيح آن جمّال ( - شتردار ) است ، كه معمولا در آن دوران شترداران مردان متمكن و ثروتمندى بودهاند ، كه شتران خود را براى راه انداختن كاروانهاى مسافرتى و تجارتى اجاره مىدادهاند ، و گرنه يك فرد حمّال و باركش نمىتواند داراى كوشك و بستان بوده باشد . ( 3 ) . ؟