حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )

93

تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )

قوم يزدانفاذار بهر جه فرمود جنان كردند . چون سالى بر ايشان بكذشت ، و يزدانفاذار از آن جهت كه خآئف « 1 » بود ايمن كشت ، بناكردن اين ديوار مصلحت ديد . پس ازين ديوار ، آن يكنيمه كه فرا پيش أبرشتجان بود ، يزدانفاذار بنا كرد ، و اسفيد « 2 » آن يكنيمه كه فرا پيش جمكران بود بنا نهاد ، جنانج ميان ايشان موضعى نماند ، بلكه بنآء ديوار بيكديكر برسانيدند ، و اين ديوار بسرفت و جبل و كشويه و اسفراباد « 3 » متّصل شد . پس از آن جون عرب بقم نزول كردند ، و آن را مالك و متصرّف شدند ، و أبنيهء بسيار بقم بنا نهادند ، و باروى بر آن بكردانيدند ، و اين باروى از باغ دولت « 4 » بكشيدند بر كنار رودخانه تا درب نضر « 5 » ، جنانج رودخانه در ميان آن جارى بود ، و از درب نضر بكشيدند تا درب حسن بن علىّ از يكجانب رودخانه - يعنى كه رودخانه بر يك طرف افتاده بود - و از آنجا بكشيدند تا درب قزدان و سعد آباد و جمر ، تا آنكاه كه بباغ دولت متّصل كردانيدند ، و

--> ( 1 ) . بيمناك و ترسان . ( 2 ) . كذا در اصل و احتمالا صحيح آن اسفرابد است ، زيرا پيش از اين از او و اقدام او به ساختن ديوار فراپيش جمكران ياد نمود . ( 3 ) . اين چهار موضع ، روستاهاى پيرامون جمكران مىباشند ، كه به نوشته تاريخ قم برخى از آنها را جلين بن آذر توح براى فرزندان خود ، و برخى ديگر از آنها را كيخسرو ملك ساخته است . ( 4 ) . كذا در اصل و احتمالا صحيح آن دوله است ، كه معمولا در عربى تاء در آخر نام تاء مقصورة مىباشد نه تاء طويله ، چنان كه در برخى از نسخه‌ها نيز با اين ضبط آمده است ، و احتمالا دوله نام يكى از اشعريان قم بوده است ، چنان كه به زودى از فرزندان او با نام ( ولد دوله ) ياد مىشود كه داراى سرا و كوشك بر كنار رودخانه قم بوده‌اند . ( 5 ) . در اصل اين نام با صاد معجمه ( نضر ) مىباشد ، ليكن در برخى از نسخه‌هاى تاريخ قم و در « انوار المشعشعين : ج 1 ص 121 » اين نام با ضبط ( نصر ) آمده ، و ظاهرا ضبط نخست صحيح است ، چنان كه نام او در اسانيد اصول كافى نيز ( در باب مولد الحجّة عليه السلام ) همين گونه آمده است ، او از اعيان و متمكنين اشعريان قم در قرن دوم و سوم بوده كه داراى سرا و كوشك و باغ مشهورى در منطقه رمله ( در شمال شرقى در قسمت شرق رودخانه قم ) بوده است .