حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
65
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
دؤم : درب سهلويهء بن علىّ « 1 » ، كه آن ايضا راه ساوه است . سئم : درب عريش « 2 » . چهارم : درب مالون « 3 » ، كه از آن به قريهء ميانرود « 4 » ميروند .
--> لفظ جمر در پارهاى از احاديث ديده مىشود ، گمر امروز نام قسمتى از زمينهاى مزروعى سمت شمال قم است ) . و به گفته دكتر مدرسى طباطبايى ( تربت پاكان : ج 2 / ص 42 ) مقبره على بن حسن بن عيسى در شمال قم در نزديكى « نهر سعد » در نزديكى « گمر » ( حدود خيابان باجك كنونى ) قرار داشته است . ( نگاه كنيد به : نشريه ميراث شهاب : شماره 29 / ص 57 ) . ( 1 ) . در تاريخ قم هنگام ( ذكر جويهاى قم ) آمده است : ( . . . ارباب ناحيت سراجه در آن شريك شدند ، و آن آب را از وادى قم فرا گرفتند ، آنجا كه درب سهلويه است ) ، از اين رو احتمالا درب سهلويه در محدودهاى ميان سرزمينهاى سراجه ( كه در نقطه شرق شمال قم قرار دارد ) و رودخانه قم ( در مغرب ) كه معمولا نهرها از آن سرچشمه مىگرفته است ، يعنى در ميانه خيابانهاى شرق ميدان جهاد ( به سمت بقعه شاه سيد على ) در باجك قرار داشته . ( 2 ) . عريش ( مخفف عرش ) در عربى به معناى ايوانهاى مشرف به باغ و رودخانه را گويند ، و در تاريخ قم آمده است كه اعيان و اشراف و متمكنين قم بر روى رودخانه اناربار كه از سمت غرب قم كهن عبور مىكرده ، كوشكها و قصرها و جوسقهاى فراوانى ساخته بودند ، ( وجوه و اشراف آل سعد را بر كنار رودخانه قم سراها و كوشكها بودند ، كه به جهت نزهت و تفرّج و ترفيه خاطر در آن مىنشستند و بر رودخانه و بساتين در فصل ربيع مشرف مىگشتند و در آن نظر مىكردند ) از اين رو درب عريش به احتمال قوى در همين سمت ، يعنى در مغرب شهر قم قرار داشته است . ( 3 ) . مالون نام يكى از هفت روستاى تشكيلدهنده قم كهن بوده است ، و در جنوب شهر قرار داشته ، و امروزه تنها باقيمانده آن روستا بقعه شاه احمد قاسم است ، كه به روايت مورخين در گورستان مالون دفن گرديد ، و همواره قبر او زيارتگاه بوده است . از نزديكى اين بقعه باروى قم مىگذشته است ، و محله واقع در شمال غربى اين بقعه به نام محله قلعه تا كنون مشهور است ، و هم اكنون در جنوب بقعه گودال بزرگى قرار دارد كه بخشى از خندق پيرامون باروى شهر بوده . ( 4 ) . از موقعيت جغرافيايى دقيق اين روستا در منابع يادى نشده است ، ليكن در تاريخ قم و انوار المشعشعين و راهنماى جغرافيايى تاريخى قم از روستايى به نام ميان رودان ياد رفته است كه