مقالت هشتم [ در ذكر مساجد و مزارات و مدارس ] در ذكر مساجد جمعهء شهر يزد و اندرون و برون و مزارات و مدارس و بانيان و تاريخ بناى هريك بدان كه مسجد جمعه در شهر و بيرون يازده است [ ذكر مساجد يزد ] مسجد جمعهء قديم و جديد اول مسجد قديم و جديد كه متصل به يكديگر است در داخل يزد . و بدان كه مسجد قديم را عتيق خوانند و بانى او علاء الدوله گرشاسب بن على بن فرامرز بن علاء الدوله كالنجار بوده و سه درگاه به روى نهاده : يكى برابر صفهء مقصوره ، و يكى برابر « بازار كلاه‌دوزان » قديم ، و يكى به طرف مدرسهء كماليه . و دختران جماعتخانه ساختند و ذكر او از پيش گفته شده . و درين مسجد غرفه‌هاست : يكى مشهور به غرفهء امير شمس الدين ، و يكى به غرفهء ابو العلائى . و در آستانه كه در مقابل صفهء بزرگ است كتبخانهء نيكو با درهاى عالى ساز كرده . و در اربع و عشرين و سبعمائه مرتضى اعظم سعيد ركن الدين محمد بن نظام قاضى در قبلى اين مسجد قطعه‌اى زمين بخريد و طرح مسجد نو بينداخت و صفّه و گنبد و مقصوره‌ها و غرفه‌ها [ 134 ] بنا كرد و اساس آن به سنگ و آجر و گچ بنهاد .