علي بن زيد البيهقي ( ابن فندق )

298

تاريخ بيهق ( فارسى )

گويد مادر بهمن استوريا نام داشت و او دختر يائير بن شمعى بن قيس بن ميشا بن طالوت بن قيس بن ابل بن صارور بن بحرث بن افيح بن ايشى بن بنيامين بن يعقوب بن اسحاق بود ، ابن اثير در تاريخ كامل خود مىنويسد مادر بهمن از نسل بنيامين بن يعقوب و مادر پسرش ساسان از نسل سليمان بن داود بود ، مسعودى در مروج الذهب گويد چنين گفته‌اند كه مادر بهمن از بنى اسرائيل و از نسل طالوت پادشاه آن طايفه بوده است ، با در نظر گرفتن عيارات اين سه تاريخ احتمال مىدهم كه اصل عبارت مؤلف چنين بوده : و امه عستار من نسل بنيامين من يهود ، ابن . و نساخ آن را بنوعى كه ديده مىشود تحريف كرده‌اند . ص 44 س 7 حمزة بن آذرك خارجى . . . صاحب تاريخ سيستان ويرا بنام حمزة بن عبد اللّه هم ياد كرده و او را از نسل زوبن طهماسب دانسته است ، خروج حمزه مطابق ضبط او در سال 181 و وفاتش در سال 213 بوده است . ابن اثير در تاريخ كامل خود ويرا حمزة بن اترك نوشته ( و اترك همان آذرك است با تبديل ذال بتاء ) و خروج او را در سال 179 و وفاتش را در سال 185 ضبط كرده ليكن در حوادث سال 192 مجددا از قتل و غارت او در هرات و سجستان سخن رانده است . مؤلف تاريخ بيهق هم در باب حمزه اشتباهى كرده و در اين موضع و در موضع ديگر ( ص 267 ) سال وفات او را بجاى سال خروج او گرفته و تصريح كرده است كه حمزة بن آذرك در ماه جمادى الاخرة از سال 213 از سجستان بسبزوار آمد ، و اين سال وفات حمزه است در بادغيس نه سال خروج او . ص 46 س 12 و يحيى بن زيد بن زين العابدين . . . ورود يحيى ببيهق بنا بضبط ابن اثير در سال 125 بوده ليكن مؤلف در سال 126 نوشته است . در بازار سبزوار بقعه‌اى بنام امام‌زاده يحيى بن زيد موجود و زيارتگاه اهالى است ، ليكن قتل يحيى در جوزجان بوده و جسد او را هم پس از قتل بدار آويختند و همچنان بر دار بود تا بامر ابو مسلم خراسانى آن را فرود آوردند . يحيى از سرخس ببيهق آمد و از آنجا بنيشابور شد ، در نيشابور با عمرو بن زراره كه والى بود جنك كرد و او را بقتل رسانيد ، پس بهرات و از آنجا بجوزجان رفت و در جوزجان كشته شد . س 13 تا 21 و محمد بن على بن موسى الرضا عليه السلام . . . در تواريخ مهم و معتبر كه در دست است از مسافرت حضرت جواد بخراسان ذكرى نشده و اين مسافرت اگر واقع شده باشد در سال 202 بوده است نه سال 232 كه در متن نوشته شده ، چه در اين تاريخ دوازده سال از وفات حضرت جواد مىگذشته است ، و ظاهرا اصل نسخه اثنتين و ماتين بوده و لفظ ثلاثين را رونويس كنندگان افزوده‌اند ، و تعيين سال 202 بدين مناسبت است كه آمدن حضرت رضا ع بخراسان باتفاق عموم مورخين در سال 201 و شهادت آن حضرت در سال 203 ، و ما بين اين دو ، سال 202 است كه ابن اثير در حوادث آن مىنويسد مأمون در اين سال دختر خود