مقدمهء مصحح و ناشر بنام خداوند بخشايندهء مهربان تاريخ بيهق در اوائل نيمهء دوم از قرن ششم هجرى تاليف شده ، و ائمهء ادب متفقند كه بهترين آثار نثر فارسى در كتب و مؤلفات اين قرن و دو قرن پيش و يك قرن بعد از آن يافته مىشود ، زيرا نويسندگان اين چهار قرن ( بجز معدودى محدود ) با همه اختلاف ذوق و مشرب رعايت سه امر را كه از شروط بسيار مهم نويسندگى است ملتزم بوده و در لزوم رعايت آن اختلافى نداشته‌اند ، نخست اينكه در انتخاب كلمات فارسى يا عربى شرط فصاحت را نگاهداشته و در تركيب جمل تا توانسته‌اند بجز الفاظ صحيح و سليس و لغات ساده و نزديك بفهم به كار نبرده‌اند ، دوم اينكه در عبارت‌پردازى علاوه بر پيروى اصول فصاحت و بلاغت طرز و اسلوب مخصوص به فارسى را از دست نداده و در تقديم و تأخير كلمات و فصل و وصل جمله‌ها از حدود نحو فارسى ( نحوى كه قواعد آن از محاورهء طبقات متوسط گرفته مىشود ) تجاوز ننموده‌اند ، سوم اينكه در اداى هر نوع از معانى شرط راستى و درستى را منظور داشته و تخلف از حق و صواب را جايز نشمرده ، و فى المثل در نوشتن منقول ( احاديث و اخبار تاريخى و امثال آن ) امانت در روايت ، و در بيان معقول ( اقسام فلسفهء نظرى و عملى و فروع هر قسم ) مطابقت با عقيده و واقع ، و در ايراد معانى شعرى حسن تاثير را شرط اعظم دانسته و در رعايت اين شرط كوشيده‌اند . و نظر بدين سه مزيت يا امتياز است كه مورخين ادبيات ايران ، قرن چهارم تا هفتم هجرى را « 1 » دورهء رشد و نمو نثر فارسى مىخوانند و از نويسندگان قرن هشتم ببعد ، كسانى را بحسن

--> ( 1 ) مورخين علوم و ادبيات در محل خود ثابت كرده‌اند كه تاثير حوادث و اوضاع در زبان و ادبيات بر فور و بدون فاصله ظاهر و محسوس نميشود ، چنان كه اثر حملهء مغول در نظم و نثر فارسى از قرن هشتم شروع بظهور كرده و در نظم و نثر قرن هفتم چندان محسوس نيست .