عرض راه ايران تا درياى عمان منشور ملاطفت ظهور در سپارش و حرمتدارى خان والاشان به نگارش در آمده ، خان مرفه الحال روانه شد . » « 1 » عبد العزيز خان به سبب سالخوردگى در طول راه در گذشت و پيكر او را در گورستان بقيع كنار امام قلى خان به خاك سپردند . « 2 » سبحان قلى خان 1114 - 1091 ه . ق / 1702 - 1680 م سبحان قلى خان از آغاز فرمانروايى خود گرفتار جنگهاى درون مرزى بود . اين كشمكشها دو شهر مهم بلخ و بخارا را در زمينهء اقتصادى و نيروى انسانى بسيار ناتوان ساخت . در روزگار زمامدارى سبحان قلى خان جنگ و گريزهايى ميان او و دشمنانش در جريان بود كه اين نبردهاى توانفرسا سبب گرديد كه اوضاع اقتصادى ماوراء النهر ، بويژه بخارا ، در نيمهء دوم سدهء هفدهم ، پس از پيشرفتى نه چندان گسترده ، كه در نيمهء نخست سدهء هفدهم به دست آورده و در پهنهء اقتصادى شكوفا شده بود ، دوباره دچار خمود و ركود فراوان شود . سبحان قلى خان براى تأمين هزينه‌هاى دربار و مخارج سنگين جنگ ، دستور داد پيشاپيش ماليات هفت ساله را دريافت دارند . در حالى كه قناتها در هم فرو ريخته و مورد بهره بردارى قرار نمىگرفت و زمينهاى قابل كشت همچون گذشته در تصرف زمينداران بزرگ و شيوخ پر نفوذ وابسته به دربار قرار داشت . به گواهى سيّداى نسفى ، شاعر روزگار سبحان قلى ، در چنين وضعيّتى ، بسيارى از شهروندان به اطراف شهرها متوارى گرديده و از ديگر سو كشاورزان از بيم مالياتهاى بسيار سنگين زمينهاى خود را در روستا رها كردند . فقر و بيچارگى مردم بخارا و سمرقند به حدّى رسيده بود كه كوچه‌ها و گذرگاههاى اين دو شهر از گدايان پر شد . « 3 »

--> ( 1 ) . روضة الصفاى ناصرى ج 8 / 489 . ( 2 ) . تاريخ مقيم خانى / 80 . ( 3 ) . تاريخ ادبيات ايران / 526 ؛ سيّداى نسفى دربارهء قحطى در سمرقند و بخارا چنين سروده است : ز نان گشت دستار خوانها تهى * فقيران خراب از غم فربهى