معروف و مسمّى شده است . ر ك : راهنماى قطغن و بدخشان / 247 . پيشينهء تاريخى شهر با استان بدخشان و تخارستان پيوستگى دارد . امروز ، اين شهر داراى 727 كيلومتر مربع مساحت ، 50 روستا و در حدود 47282 نفر جمعيّت مىباشد كه جزو استان تخار شمرده مىشود . اين شهر هنوز با همان نام باستانى خود در شمال افغانستان امروزى قرار دارد . شناسنامهء افغانستان / 50 ؛ جغرافياى شهرى در افغانستان / 95 ، 112 . 154 / 16 - واخان اين شهر باستانى را جغرافيانويسان با ريختهاى : وخان ، واخان ، اوخان - با - خان ، آورده‌اند . با آنكه ، گاه از آن در كنار ديگر شهرهاى بزرگ همچو : بلخ ، بدخشان و تخار ياد كرده‌اند . در كتابهاى جغرافيايى و تاريخى به گستردگى از آن سخن رفته است . اين شهر در خاور بدخشان ، در كنار جيحون عليا قرار دارد . بر اساس پژوهش شادروان مختاراوف ، پژوهشگر تاجيك ، در سال 519 جهانگردى به نام سانيون كه تخارستان را از نزديك ديده ، واخان را « با - خان » ناميده است . در سدهء 7 ، سيون سزن جهانگرد چينى از واخان به نام « داماستيدى » ياد كرده است . به نظر ماركوارت « داماستيدى » كه در سانسكريت به معنى : « جايگاه عقايد بودايى » است ، شايد يكى از نامهاى مترادف سانسكريتى - بودايى ، واخان باشد . تاجيكان ، كتاب يكم ، قسمت اول / 236 . در سال 749 ، مردم تبّت بر واخان يورش بردند و آن سامان را به تصرّف خود در آوردند . از اين تاريخ به بعد مردم واخان به تدريج به كيش بودايى گرويدند ، چنان كه رنه گروسه در اين باره مىنويسد : « در ماوراء تبت ، سلطنت‌نشينهاى كوچك پاميرى بودند موسوم به « گيل گيت » و « بال تيستان » و ناحيهء واخان ( كه به چينى هو - مى ، مىگويند ) كه مورد حملهء تبت قرار گرفتند و در اين سلطنت‌نشينها راهى بود كه از تحت الحمايهء چين در « تاريم » به طرف هند مىرفت . امپراتورى چين ، خاصه در دوران پادشاهى « تانگ » ها از اين راه با دنياى هند به وسيلهء روابط بازرگانى و زيارت بودائيها مرتبط و متّحد بود و فوق العاده به آزادى كامل عبور و مرور در اين دره‌هاى عليايى پامير