ميرزا شمس بخارايى
250
تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى
نزد او شكايت بردند . پس تيمور براى جنگ با كافران ، از سوى شمال ، از گردنهء خاواك به سرزمين سياهپوشان يورش برد و در فرجام پس از سه روز پيكار بر آن سرزمين دست يافت و تاريخ آن فتح را كه « در ماه مبارك رمضان سنهء ثمانمائه بود ، با تاريخ همانجا بر سنگ نگاشتند » . تاريخ بيهقى ، ج 2 / 633 ؛ ظفرنامهء تيمورى ، ج 2 / 22 - 26 . به گفتهء شادروان احمد على كهزاد ، تاريخنگار نامور افغانستانى ، سياهپوشان كتور پس از تيمور ، بار ديگر به آيين نياكان خود برگشتند . بابر و محمد ميرزا ، هم با تاخت و تاز غارتگرانهء خود نتوانستند مردم آن سرزمين را مسلمان سازند . افغانستان در پرتو تاريخ / 278 . الفنستون انگليسى ، كه در روزگار شاه شجاع درّانى ( 1804 - 1809 م ) با افغانستان تماس و آشنايى پيدا كرد و گويا نخستين اروپايى بود كه در كتاب خود به باورهاى دينى اين مردم پرداخت ، بر اين باور است كه دين اين مردم به هيچ دين ديگر شباهت ندارد . آنها به رب النوع « ايمرا » معتقدند و آن را از ديگر خدايانى كه از چوب و سنگ تراشيدهاند ، برتر مىدانند . الفنستون به نورستان سفر نكرده ، شايد اين اطلاعات را از بخشهاى چترال كه هم مرز با نورستان بوده ، به دست آورده باشد ؛ زيرا در اين زمان انگليسها بر شبه قارهء هند چيرگى يافته بودند . پس از الفنستون ، در سال 1875 م ، لوكهرت و در سال 1890 ، 1891 م ، ژرژ اسكات روبرتسون افسر انگليسى از جمله كسانى بودهاند كه به اين سرزمين مسافرت كردهاند . سلطنت كابل ، ج 1 / 354 ؛ جغرافياى تاريخى ايران / 116 ؛ تمدن ايرانى / 354 . در سال 1295 ه . / 1878 م ، ( روزگار امير شير على خان ) ، پل كونيك كارادى كف روسى به دستور ژنرال كافمان - فرمانرواى تركستان - از راه افغانستان به سوى نورستان رفت و اين سفر مقدّمهاى بود براى شناخت روسها دربارهء راههاى استراتژيك اين ناحيه به سوى شبه قارهء هند . روسها در سال 1309 ه . به فرماندهى كلنل يانوف به سوى شغنان پيش رفتند و بدين گونه به مرز پامير و كافرستان نزديك شدند . سيّد مهدى فرخ در اين باره چنين مىنويسد : « روسها با همين رويه طرف كافرستان و پامير پيش مىآمدند ، ولى امير