ميرزا شمس بخارايى
233
تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى
بدخشان / 11 - 20 ؛ سراج التواريخ ، ج 1 / 5 . اين شهر باستانى هنوز در استان تخار ، در شمال افغانستان وجود دارد و از سال 1962 م ، به مركز ادارات استان تبديل شده و از كابل پايتخت افغانستان 403 كيلومتر فاصله دارد . شناسنامهء افغانستان / 48 ؛ جغرافياى شهرى در افغانستان / 95 - 108 . 144 / 9 - حضرت امام ماركوارت حضرت امام را با ارهن باستانى - كه جغرافيانگران اسلامى آن را از جملهء شهرهاى تخارستان آوردهاند ، يكى مىداند . مينورسكى نزديكترين شهر به ارهن را كولاب ( هلبك ) مىداند كه امروز در جمهورى تاجيكستان قرار دارد . وهرود و ارنگ / 62 ؛ ترجمهء مسالك و ممالك / 217 ؛ احسن التقاسيم ، ج 1 / 71 ؛ حواشى بارتولد بر حدود العالم / 181 . شرف الدين على يزدى در سدهء نهم هجرى از اين محل به عنوان بخشى از شهر قندوز كه در كرانهء چپ رود جيحون قرار دارد ، ياد كرده است . ظفرنامهء تيمورى ، ج 1 / 29 ، 63 . در همان سده « ارهنگ » و « سالى سراى » را ابا بكر ميرزا به فرمان تيمور در سيورغال ( زمينى كه شاه به كسى مىبخشد ) خود داشت . روضات الجنات فى اوصاف مدينة هرات ، ج 2 / 128 ، 136 . در سدهء دهم هجرى ، حافظ تانيش بخارى از اين محلّ به نام « ارهنگ امام » ياد مىكند و دربارهء آن چنين مىنويسد : « در تسميه آن به ارهنگ امام اگر چه وجهى واقعى مشهور نيست ، ليكن مردم از اسلاف خويش چنين نقل مىكنند كه چون عبيد اللّه زياد لشكر به كربلا فرستاد ، امير المؤمنين حسين - رض - را شهيد ساخت و سر مبارك آن حضرت را به شام پيش يزيد فرستاد . در راه يكى از محبّان اهل بيت ، فرزند خويش را فداى آن حضرت كرده است ، سر پسر خويش را به جاى سر مبارك او نهاد و سر او را برگرفته به سوى خراسان گشاد و به « سالى سراى » رسيده - جايى كه حالا محل طواف و قبلهگاه اكابر و اشراف است - چون گنج در دل خاك گذاشت و صورت واقعه را از نظر اغيار پوشيده داشت . چون نوبت سلطنت به سلطان سنجر رسيد ، حكم فرمود تا قبّهء عالى بر بالاى سر