ميرزا شمس بخارايى
225
تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى
آن روزگار جزو سرزمين بخارا شمرده مىشده است . پس از چيرگى روسها بر بخارا ، اين شهر به پايگاه رزمى ملا عبد القهار تبديل شد كه بر ضدّ تجاوزگران روس مبارزه مىكرد . تاريخ حزن الملل بخارا / 23 ، 55 و 56 . امروز اين سرزمين باستانى جزو جمهورى ازبكستان است . 138 / 18 - ممش خان ممش خان كه به گونهء ممش نيز تلفظ مىشود از نامهاى كرمانج است . ممش خان فرزند امير گونه خان ايلخانى ، يكى از سرداران معروف و مقتدر تيرهء كرد زعفرانلو است كه چند سالى حكومت چناران را در دست داشته است و به همين سبب به چنارانى نيز شهرت يافته . ممش خان در روزگار شاهرخ افشار و فرزندانش در اوج قدرت بود . در سال 1785 م ، بر ضدّ دولت تيمور شاه درّانى قيام كرد و توسط مدد خان اسحاقزايى در قلعهء چناران سركوب گرديد . در سال 1210 ه . ق / 1795 م ، هنگامى كه آقا محمّد خان به خراسان آمد از او اطاعت كرد . پس از كشته شدن آقا محمّد خان در 21 ذيحجّه 1211 ه . ق / 1796 م ، بزرگان خراسان از جانشين وى فتحعلى شاه اطاعت نكردند و جانب نادر ميرزا پسر شاهرخ افشار را گرفتند . فتحعلى شاه در اواخر سال 1212 ه . ق / 1797 م ، براى دستگيرى نادر ميرزا و تصرف مشهد ، عازم خراسان شد ؛ صادق خان شقاقى و حسين قاجار قزوينى را مأمور تسخير چناران و سركوب ممش خان كرد . صادق خان با وجود اينكه از طرف فتحعلى شاه براى سركوبى ممش خان مأموريت يافته بود ، به او خيانت كرد و با ممش خان ساخت و او را وادار كرد تا از نادر ميرزا طرفدارى كند . در سال 1248 ه . ق ، عبّاس ميرزا نايب السلطنه ، قلعهء اميرآباد را از رضا قلى خان ايلخانى زعفرانلو گرفت و او را با خود به تهران آورد و حكومت آنجا را به كريم خان زعفرانلو ، برادرزادهء ممش خان واگذار كرد . حركت تاريخى كرد خراسان ، ج 1 / 193 - 198 ؛ رجال ايران ، ج 4 / 158 . نيز ر ك : عروج باركزاييها / 9 ؛ افغانستان در پنج قرن اخير ، ج 1 / 162 ؛ تاريخ وقايع و سوانح افغانستان / 49 ؛ افغانستان در مسير تاريخ / 374 .