قل بيك و معمور بيك ) ؛ در حالى كه محمّد سليم بخارايى ، تاريخ 1234 ه . ق / 1818 م ، را ذكر كرده است : « به تاريخ 1234 هجرى ، محمّد رحيم خان اورگنجى چند بار لشكر كشيده ، آمده ولايت چارجوى را گرفته ، مدّت دو سال اطراف بخارا و تومانات را تاراج كرده بيداديهاى بسيار كرد . خطاى قبچاق ويران شده ؛ آدينه قل‌بى و معمور نام را حاكم برداشته ، دولت قوش‌بيگى را مع توابعاتش اسير كرده ، كته قورغان ، پنجشنبه ، ينگى قورغان چلك را گرفته ، شورى انداختند . سمرقند را محاصره كردند . خاطر امير حيدر از طرف اورگنجى ناجمع بود . امير نصر اللّه پسر ارشد آن به قرشى حاكم بود . او را با اندك لشكر به بالاى خطاى قبچاق فرستاده ، خود امير نيز از تعاقب امير نصر اللّه سواره بر كرمينه آمد . امير نصر اللّه پيشتر آمده كته‌قورغان را گرفته عبد اللّه بى اورتاچى را با جمعى از مفسدان به جزا رسانيد » . كشكول سليمى / 265 . 135 / 14 - در عهد حكمرانى مير حيدر ، سال 1822 ، محمّد رحيم خان خيوينى با پانزده هزار سوار جنگاور به عزم تسخير بخارا تاخته . . . ايليت نظر خان ؛ و محمّد رحيم خان خيوينى 135 / 21 - موراويف N . N . Muraviev سروان نيكولاى موراويف ( موراويوف ) در سال 1235 ه . ق / 1819 م ، به دستور يرمولف - حاكم كلّ تركستان - از راه قفقاز به خيوه سفر كرد و اطلاعات گرانبهايى دربارهء آن مناطق دور دست فراهم آورد . البته پيش از وى هيئتى از ارنبورگ به خيوه فرستاده شده بودند كه به مقصد نرسيدند . به گفتهء خانم كلمنت ماركام انگليسى ، اين نخستين هيئت روسى بود كه به عنوان سفير به دربار خان خيوه ، محمّد رحيم خان ، راه يافت . اين شخص در سال 1830 م ، به فلسطين و در سال 1839 م ، به تهران نيز سفر كرده است . از آثار او مىتوان : تاريخ گرجستان و ارمنستان را كه در سال 1848 م ، به پايان رسانده است ، نام برد . خاورشناسى در روسيه و اروپا / 315 ، 344 ، 350 ؛ تاريخ ايران / 100 .