ميرزا شمس بخارايى

19

تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى

سرانجام از خواند مير مؤلف حبيب السّير بخواستند تا عرضه داشتى مبنى بر تسليم هرات به شيبك خان بنويسد . « 1 » در سال 913 ه . ق / 1507 م ، كه شيبك خان مشغول به گشودن خراسان بود ، شاه اسماعيل صفوى براى جنگ با علاء الدوله ذو القدر عازم البستان شد . ظاهرا نخستين نشانه‌هاى آغاز روابط صفويه و اوزبكان از همين جا آغاز مىگردد كه فتحنامه‌اى از سوى شيبك خان به دست شاه اسماعيل رسيد كه در آن از كشته شدن محمّد حسين ميرزا و ابو الحسن ميرزا - فرزندان سلطان حسين ميرزا - به وى خبر داده بود . « 2 » از منابع و مأخذ ايرانى و تورانى همان دوران چونان بر مىآيد كه مبادلهء نامه‌هاى سياسى - توأم با باورهاى اعتقادى - ميان شاه اسماعيل صفوى و محمّد خان شيبانى تا سال 914 ه . ق / 1508 م ، ادامه داشته است ؛ بيشتر آن نامه‌ها توسط رجال دينى وابسته به دربار شاهان صفوى و شيبانى نوشته شده و در آن نامه‌ها احترام به ادب را مرعى نداشته و يكديگر را به بد دينى متهم ساخته و تعيين تكليف را به ميدان كارزار محوّل ساخته‌اند . « 3 » محمّد خان شيبانى كه خيال تصرف سراسر ايران را در سر مىپروراند ، در نبرد خونين 916 ه . ق / 1510 م ، در نزديكى مرو كشته شد و سرزمين خراسان تا رود آمو - بجز بلخ - به دست صفويان افتاد . منابع ايرانى هر چند كه از محمّد خان شيبانى به بدى نام مىبرد ، امّا فضل اللّه بن روزبهان ، تاريخنگار روزگار وى - ابياتى در مدح و ثناى امام على بن موسى الرضا به دو منسوب داشته است كه ارادت وى را به خاندان ولايت بدرستى مىنماياند . « 4 » جنگ مرو از براى ايرانيان دو ره آورد را به دنبال داشته است ؛ نخست اينكه پيشروى غارتگرانهء اوزبكان را به سوى غرب متوقف كرد و ديگر آنكه رواج مذهب شيعهء اماميه را در شرق قلمرو شاه اسماعيل فراهم آورد و به گفتهء واله « آفتاب جهان تاب ملّت بيضاى

--> ( 1 ) . حبيب السّير ج 4 / 377 ، 378 . ( 2 ) . شاه اسماعيل صفوى / 69 . ( 3 ) . تاريخ روابط خارجى ايران در عهد شاه اسماعيل صفوى / 35 - 43 ؛ تكملة الاخبار / 49 ، 50 . ( 4 ) . مهمان نامه بخارا / 341 ؛ وقايع السنين و الاعوام / 447 .