ميرزا شمس بخارايى
170
تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى
مىنويسد : هنگامى كه مرض امير مير حيدر رو به شدت نهاد ، بزرگان دولت را فرا خواند و پسر بزرگ خود امير حسين را به ولايت عهدى برگزيد . تاريخ سلاطين منغيتيه / - 64 ؛ امّا مؤلف ناشناختهء ظفرنامهء خسروى كه مطلب را اندكى به تفصيل باز گفته است ، امير حسين را وارث قانونى امير مير حيدر نمىداند و مىنگارد كه مير محمّد حسين خان « طوعا و كرها بر تخت حكمرانى مدّت چار ماه كما بيش » به جاى پدر نشست . ر ك : - 9 . احمد مخدوم دانش ، تولد مير حسين را ظهر ( چاشت ) 15 محرم سال 1212 ه . ق ، و جلوس او را بر تخت سلطنت بخارا 7 ربيع الاوّل 1242 ه . ق ، آورده است كه به گفتهء وى ، پس از جلوس به سلطنت ، بعد از دو ماه و چهارده روز از جهان در گذشت . احمد مخدوم ، از فضل و دانش امير به نيكى ياد كرده ، او را در شعر ، طب ، كيميا ، جفر ، صاحب معلومات مىداند . ر ك : تاريخ سلطنت خاندان منغتيه / 29 . امّا محمّد سليم بخارايى مىافزايد كه امير به هنگام مرگ سى سال بيش نداشت . كشكول سليمى / 267 . 88 / 4 - زبير خان و حمزه خان و صفدر خان مؤلّف ناشناختهء ظفرنامهء خسروى در مورد فرزندان امير حيدر مىنويسد : « امير حيدر سلطان را شش فرزند دلپسند بود : اوّل آن مير محمّد حسين خان ، دويم سيّد مير نصر اللّه ، سيوم آن مير عمر ، چهارم مير زبير خان ، پنجم مير حمزه خان ، ششم مير صفدر خان . اين هر شش شهزاده در حيات به سر حدّ رشد و كمال رسيده از علوم عقلى و نقلى و احاديث و كلام بهرهء تمام يافته بودند . اگر چندى كه مير محمّد حسين خان چاشنىگير حدايق فضل و علم و هنر بود ، امّا در ايّام دولت والد خود از تأثير صحبت همصحبتان ناجنس به نشئهء بنگ كوكنار آغشته گرديده ، هميشه الاوقات گوشهنشين زاويهء خمول و معتكف خلوتخانه بوده » . ر ك : - 4 تا - 4 . مير محمّد حسين كه به روزگار امير « در گذر بازار خواجه به طريقهء نظر بند مستقيم مىبود » پس از مرگ امير حيدر موقع را مناسب ديده ، به عنوان پسر كلان امير ، زمام اقتدار بخارا را در دست گرفت . ر ك : ظفرنامهء خسروى / - 8 .