ميرزا شمس بخارايى

162

تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى

گفته است . تاريخ خانات آسياى مركزى / 71 - 74 . رضا قلى خان هدايت ، شروع حكمروايى ايلتوزر خان را 1211 ه . ق / 1796 م ، مىآورد كه با توجه به منابع تاريخى اشتباه است . او مىنويسد : « از اولاد مغول در قنقرات طايفهء ازبك سكنى داشتند و لواى ملك ستانى برافراشتند . اوّل اين طايفه ايلتذر پسر عوض ايناق بن محمّد امين بود كه اظهار داعيه نمود . ايلتذر خان با بعضى از مردم موافقت و مرافقت كرده ، گروهى را با خود يار نموده در قنقرات در سنهء 1211 خروج كرده با طايفهء تراكمهء يموت منازعه نموده ، رفته رفته كار او بالا گرفته ، يموت را از گرگانج و خوارزم بيرون كرده به حدود « كه‌كان » فرستاد . طايفهء يموت اجتماع كرده به منازعه باز آمدند و در منزل « عنقه چاشكن » بعد از مقابله و مقاتله منهزم شدند و ايلتذر خان بر مسند خانيت برنشست و مدّت ملكش دو سال بود . در سنهء 1213 به جيحون غرق شد » . سفارت نامهء خوارزم / 112 ، 113 . در حالى كه به گفتهء بار تولد ، ايلتوزر كه از نوادگان محمّد امين بود ، در سال 1219 ه . ق / 1804 م ، به خود عنوان « خان » داد و بدين طريق سلسلهء ايناق را كه دومين سلسلهء خانهاى خيوه است ، تأسيس كرد . او در همان سال چند بار « تومانات بخارا » را تاراج كرد . سرانجام امير حيدر ، نيازبيك پروانچى را با بيست هزار تن به مقابلهء او به خوارزم فرستاد . در نبردى كه به سال 1221 ه . ق / 1806 م ، ميان آنان رخ داد ، از پا در آمد و در رود جيحون غرق شد . گزيدهء مقالات تحقيقى بارتولد / 29 ؛ كشكول سليمى / 264 . 76 / 18 - رودخانهء آمو نام رودخانهء آمو ، در يونانى باستان اكسس ، در لاتين اكسوس و در نوشته‌هاى جغرافيدانان دورهء اسلامى جيحون آمده است . جيحون در روزگار سامانيان « وهرود » يا « بهرود » خوانده مىشد . نام آمو دريا از شهر آمل كه بر كرانهء آن قرار دارد گرفته شده است كه جغرافيانگاران اسلامى از آن به نام : آمل ، آمو ، آمويه و آموى نيز ياد كرده‌اند . پس از يورش مغولان ، نام جيحون در منابع جغرافيايى و تاريخى كمتر آمده و غالبا