ميرزا شمس بخارايى
125
تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى
كدام سنه حكمرانى خوقند را يافته است . تاريخ ملكم مىنگارد : مادر مير حيدر دختر ابو الفيض خان و نسبش به چنگيز مىرسد ، ابتدا زوجهء رحيم خان بود ، بعد از آنكه رحيم خان وفات يافت ، شاه مراد وى را به حبالهء نكاح در آورد كه اولادى كه از وى به وجود آيد به وليعهدى خود برقرارش نمايد . در سال 1777 ميلادى از « يولدوزبيگم » و به قول بعضى از مورّخين « شمس بانوآيم » مير حيدر متولد شد و مير حيدر در سن بيست و چهار سالگى به حكمرانى بخارا جلوس نمود و مدّت حكمرانى وى بيست و يك سال به طول انجاميد . در سنهء 1832 جهان را وداع گفت . شمس بانو آيم نود و سه سال عمر نمود و مانند يكى از امپراتريسهاى پير محترم بوده است . يفرمف نوشته است كه : نادر شاه در لشكر كشى به بخارا يكى از دختران ابو الفيض خان را به حبالهء نكاح خود در آورد ، ولى اين قصّه صحت ندارد . نادر شاه يكى از صباياى ابو الفيض خان را به جهت على قلى خان برادر زادهء خود تزويج نموده است . تاريخ بخارا نگاشته است : پس از آنكه رحيم خان ، ابو الفيض خان را كشت و يولدوزبيگم را به حبالهء نكاح در آورد ، يولدوزبيگم در باطن مترصد قتل وى بود تا روزى را فرصت به دست نموده ، هنگامى كه رحيم خان در سر سفرهء ناهار نشسته و غذا مىخورد ، يولدوزبيگم از پس ديوار ، شوهر خود ، رحيم خان را هدف گلوله نموده تفنگى به جانب او گشاد داد و از قضاء اتفاقيّه آنكه تير تفنگ به خطا رفته رحيم خان را آسيبى نرسيد . يولدوزبيگم نيز خود را پنهان نموده احدى از اين مطلب آگاهى نيافت . پس رحيم خان گمان نمود كه اسراى روسيه كه در بخارا بودند خيال كشتن او را داشته و حكم كرد تا در هر كجا از اسراى روس بودند تماما را به قتل رسانيدند . ابو الفيض خان را دو صبيهء ديگر هم بوده كه يكى از آنها ناخواهرى « 1 » ابو الغازى خان و در عقد ازدواج غايب خان پسر باتر سلطان حكمران خيوه و ديگرى در حبالهء نكاح خواجه محمّد يوسف پسر خواجه محمّد امين بود . مير حيدر در حكمرانى خود خواجه
--> ( 1 ) . اساس : خاهرى .