سالى پيش از ميلاد ، ديوار را مرمت و تكميل نمود ، كه بقاياى آن هنوز پابرجاست « هيروديوس اگريپا » نوه هيروديوس كبير ، ديوار چهارم را به دور شهر كشيد كه در زمان حملهء تيتوس « 1 » ويران شد . بعد از اسلام صلاح الدين ايوبى ( 532 - 589 ه . ق / 1138 - 1193 . م ) ديوارها را عمارت نمود و اورشليم را محكم ساخت . آخرين كسى كه ديوار را تجديد - بنا كرد و برجها و دروازه‌ها و درهايى بر آن افزود ، سليمان قانونى دهمين و بزرگترين سلطان عثمانى ( 1520 - 1566 م / 926 - 974 ه . ق ) بود . قسمتهايى از ديوار تا امروز باقى مانده است . كشفيات و حفرياتى كه در شهرهاى مختلف فلسطين و نيز در مصر و بين النهرين و سوريه به عمل آمده ، حوادث و وقايعى را كه كتاب مقدس عهد عتيق ( تورات ) و عهد جديد ( انجيل ) از آنها ياد كرده‌اند ، به اثبات مىرساند . معبد « يهوه » مسلما باشكوهترين و باعظمت‌ترين بناى اورشليم بوده است . هيروديوس كبير ، تپهء معبد را از سه سو با ديوارهاى سنگى عظيم به ارتفاع 15 متر محصور ساخته بود كه از آن زمان ( قرن اول بعد از ميلاد ) تاكنون ، يهوديان هر روز جمعه در كنار ديوار گرد مىآيند و بر ويرانى بيت المقدس شيون كرده اشك مىريزند ، بدين لحاظ است كه ديوار را ، ديوار ندبه مىگويند . حضرت ابراهيم ( ع ) وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَ تَتَّخِذُ أَصْناماً آلِهَةً إِنِّي أَراكَ وَ قَوْمَكَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ « 2 » و زمانى كه ابراهيم به پدرش آزر گفت آيا بتها را خدايان خود مىگيرى ، همانا كه مىبينم تو و قوم تو در گمراهى هستيد . مفسرين دربارهء آزر ، اظهار نظرهاى فراوان كرده‌اند : ( آزر نام جد مادرى و به روايت ديگر نام عموى ابراهيم بود . اين هر دو لغت شايع و جارى است كه عرب ، جد مادرى و عمو را پدر « اب » خواند و براى آن گفتند كه درست باشد كه پدران پيغمبران تا به آدم همه مؤمنان بوده‌اند ، از

--> ( 1 ) . Titus ( 2 ) . قرآن مجيد ، سوره انعام آيهء 74