امور كليسا جد بليغ داشت . چهارمين شوراى لاتران ( شوراى جامع كليساى كاتوليك رومى كه از جمله مصوباتش ، تقرير ايمان مسيحى ، تعريف قلب ماهيت ، تدوين قوانينى براى محاكمهء روحانيون و تدارك جنگ صليبى تازه ) در 1215 كه يكى از مهمترين شوراهاى دينى است ، تحت استيلاى او بود . نظريات او در باب سلطنت پاپ تأثيرى عميق داشت ، و سرانجام به ضرر كليسا تمام شد . امروزه كليساى كاتوليك رومى پيرو آنها نيست . اينوكنتيوس آثار زيادى نوشت ، و از جمله رسالهء « درخوارى اين جهان » در قرون وسطى رواج بسيار داشت . ( د . م . ج 1 الف - س ص 350 ) 64 . قسطنطنيه qostantaniyye ، در مآخذ عربى قسطنطينيه ( qostantiniyye ) ، پايتخت سابق امپراطورى بيزانس و امپراطورى عثمانى ، كه از 1930 رسما استانبول خوانده مىشود . قسطنطنيه در 330 ب . م به توسط قسطنطنين اول به عنوان پايتخت جديد امپراطورى روم ، بر محل بيزانس قديم ، بنا شد ، و از قسطنطنين نام گرفت . اين شهر كه در قرون وسطى از نظر بزرگى و شكوه در اروپا نظير نداشت ، هميشه در افتخارات و بدبختيهاى امپراطورى بيزانس سهيم بود ، و عاقبت روزى رسيد كه سراسر امپراطورى به اين شهر و حومهء آن منحصر شده بود . قسطنطنيه به دفعات بيشمار به وسيله مردم مختلف محاصره شد ، اما فقط سه‌بار اشغال شد ؛ در 1204 به توسط سپاهيان چهارمين جنگ صليبى ، در 1261 به توسط ميخائيل هشتم ، و در 1453 به توسط سلطان محمد فاتح . قسطنطنيه شهرى مستحكم بود ، و با آتش يونانى از آن دفاع مىشد . قسطنطنين اول شهر را با يك باروى داخلى مجهز كرد ، و تئودوسيوس دوم دستور داد تا باروهاى ديگرى براى آن ساخته شود ( قرن 5 م ) . شهر بر هفت تپه در كنار بوسفور بنا شده بود ، و منظرهء آن مانند دژى تسخيرناپذير بود كه بر تعداد بيشمارى از كاخهاى باشكوه و برجها و گنبدهاى مجلل احاطه شده بود . قسطنطنيه در اوج اعتلاى خود در قرن دهم حدود 000 ، 000 ، 1 تن سكنه داشت ، كه تقريبا از تمام نژادهاى جهان بودند . كليساى هاگياسوفيا ( اياصوفيا ) ، قصر مقدس امپراطوران ( كه خود وسعت يك شهر را داشت ) ، ميدان عظيم مسابقات اسبدوانى ، و دروازهء طلايى ( مدخل اصلى شهر ) از بزرگترين بناهاى متعدد رفيع آن بودند . قسطنطنيه پيش از آنكه در 1204 و در 1453 غارت شود ذخاير هنرى و ادبى غير قابل تصور داشت . وقتى كه به دست تركهاى عثمانى افتاد تقريبا خالى از سكنه شد ، اما ، پس از انتقال دربار سلاطين عثمانى ( باب عالى ) بدانجا ، طولى نكشيد كه دوباره رونق يافت . سلاطين عثمانى نيز با برافراشتن مساجد ، كاخها ، فواره‌ها ، حمامها ، و ابنيهء عمومى ديگر بر آراستگى آن افزودند . طولى نكشيد كه قسطنطنيه بار ديگر از مراكز سياسى و بازرگانى بزرگ اروپا شد . پس از جنگ جهانى اول ، در 1918 - 23 تحت اشغال متفقين بود . بعد از خلع ( 1922 ) آخرين سلطان عثمانى ، آنكارا پايتخت كشور جديد تركيه شد ( 1923 ) . ( د . م . ج 2 ش - ل ص 2049 - 50 ) 65 . اياصوفيه [ تحريفى از نام يونانى هاگياسوفيا - نمازخانهء حكمت مقدس ] ، از بناهاى بزرگ جهان ، و شاهكار معمارى بيزانس كه بين سالهاى 532 - 537 ساخته شد و چنان شهرتى