منجم بغداد ؛ پسر ثابت بن قره . طبيب سه تن از خلفاى عباسى - مقتدر ، قاهر و راضى - بود نزد مقتدر مقامى ارجمند داشت ، و رئيس اطبا گرديد ؛ در حسن ادارهء بيمارستانهاى بغداد و بالا بردن مقام حرفهء طبابت معروف است . قاهر را به او علاقهء تمام بود ، و به اين جهت او را به دين اسلام خواند ، و ثابت امتناع كرد ، و عاقبت از ترس وى مسلمان شد . مع ذلك از خوف قاهر به خراسان گريخت . سپس به بغداد بازگشت ، و در همانجا وفات يافت . تأليفاتى چند در رياضيات ، نجوم ، و تاريخ به وى منسوب است . ( د . م ج 1 ص 1341 ) 96 . بتانى Battani ، شهرت ابو عبد اللّه محمد بن جابر بن سنان الحرانى الصابى Jaberre'bne senane ' ) ( l . harraniyyde's sabi ، به زبان لاتين آلباتگنيوس ( allbategnius ) يا آلباتنيوس ( allbatenius ) وفات 317 هجرى قمرى ، از بزرگترين منجمين مسلمان پيش از 244 هجرى قمرى در حران يا نزديك آنجا متولد شد . خاندانش اصلا صابئى بودند ، ولى خودش مسلمان بود . بيشتر عمر خود را در رقه ( بر ساحل چپ فرات ) گذرانيد و از 264 هجرى قمرى به بعد تمام وقت خود را صرف ارصاد نجومى كرد ، و سرانجام در قصر الجص نزديك سامرا درگذشت . بزرگترين اثرى كه از وى به جا مانده زيج اوست كه به زيج صابى معروف است ، و آن در قرن دوازدهم ميلادى دو بار به لاتينى و در قرن سيزدهم به امر آلفونسوى دهم كاستيل به اسپانيايى ترجمه شد ، و سپس « نالينو » متن عربى آن را با ترجمهء لاتينى و شرح در سه جلد در ميلان طبع كرد ( 1899 - 1907 ) . زيج بتانى كه مشتمل بر نتايج رصدهاى اوست نه فقط در بسط نجوم در دورهء اسلامى موثر بوده بلكه در قرون وسطى و اوايل دورهء رنسانس در تكامل علم نجوم و مثلثات كروى در اروپا تأثيرى عظيم داشته است . بتانى رصدهاى فراوان و بسيار دقيق كرده است ، و بسيارى از مقادير نجومى را با كمال دقت تعيين نموده ( تقويم اعتدالين ، 5 و 54 در سال ؛ ميل كلى ، 2335 ؛ و غيره ) و امكان كسوف حلقوى را ثابت كرده ، و بعضى اشتباهات بطلميوس را اصلاح نموده است . فصل سوم زيج او در علم مثلثات است . بتانى ، با توجه به مزيت استعمال جيب ، بر وتر ، جيب را در محاسبات به كار برده است ، و جدولى براى ظل تمام استخراج نموده ، و بعضى مسائل مثلثات كروى را حل كرده است . ( د . م ج 1 ص 388 ) 97 . خازن ، ابو جعفر Xazen [ ابو جعفر محمد بن حسين خازن خراسانى ] ، وفات بين 350 و 360 هجرى قمرى ، رياضيدان و يكى از بزرگترين منجمين مسلمان . اصلا از خراسان ، و در خدمت ابو الفضل بن عميد ، وزير ركن الدولهء ديلمى بود ، معادلهء ماهانى را به وسيلهء قطوع مخروطى حل كرد . از آثارش در نجوم و كيهان‌شناسى كتاب الآلات العجيبة الرصديه ، زيج الصفائح ، لمدخل الكبير فى علم النجوم ، و سر العالمين است . ( د . م . ج 1 ص 876 ) 98 . صابى Sabi ، خاندانى از فضلا و دانشمندان و اطبا كه در قرون چهارم و پنجم هجرى قمرى در بغداد رونق داشتند ، و بيشتر آنها از صابئين بودند . سرسلسلهء اين خاندان ، ابو اسحاق ابراهيم بن زهرون ( Zahrun ) ، طبيبى ماهر بود ، و از رقه به بغداد آمد ، و در 309 ه . ق