جعفر حميدى

318

تاريخ اورشليم ( بيت المقدس ) ( فارسى )

را تقويت مىكند كه اصل اين قوم و دين ايشان از فلسطين باشد ؛ و آدابى كه در غذا براى مردگان و تشريفات براى ارواح مردگان دارند ، و وجود بعضى كلمات دينى ايرانى الاصل ، ارتباط ايشان را با اديان قديم ايران به ذهن مىآورد . به عقيدهء ماندائيها ، ستارگان و سيارات روحانى هستند ، و پيرو ملكا دنهورا ( melka de nehura ) [ - پادشاه نور ] مىباشند ، و در حيات مردم تأثير كلى دارند . « در قايق آفتاب » ، شمش بركت‌بخش با رموز قواى ناميه و مولده ايستاده است . البته در برابر ارواح نورانى ارواح ظلمانى هم هستند ، ولى ادعيه و اوراد ماندائيها براى جلب نظر ارواح نورانى است . هستهء اصلى دين ماندائى پرستش اصل حيات است . حيات اعظم مظهر نيروى خلاق و نگاه‌دارندهء عالم است . آب زنده يا آب جارى ( يردنه ) رمز و نشانهء اين حيات اعظم است ، و مهمترين آداب دينى ماندائى ، يعنى غسل دائم در آب جارى ، از همين اصل است . قدرت ديگر نور است ، كه در پادشاه نور ( ملكا دنهورا ) و در ارواح نورى مجسم است ، و سلامت و قدرت و فضيلت و عدالت هديهء آنهاست . ماندا دحيا ( manda deheyya ) [ - معرفت حيات ] واسطهء قدرت خلاق با عالم است . شست‌وشوى در آب ، نه تنها كثافات را از جسم دور مىكند ، بلكه گناهان و پليديهاى نفس را نيز زايل مىسازد . آبى كه نور را منعكس مىكند شكلى از نور است . كسى كه تعميد كرده است « پوششى از نور » دارد . در دين ماندائى سه گونه غسل هست : يكى به نام رشمه ( resama ) ، كه هر روز پيش از آداب دينى صورت مىگيرد ، و براى اجراى آن وجود كاهن لازم نيست ، و نظير وضوى مسلمانان است ؛ ديگرى به نام طمشه ( tamasa ) ، كه نظير غسل جنابت و حيض و غسل مس ميت است ؛ و سومى به نام مصبوته ( masbuta ) ، كه غسل كامل است ، و در روزهاى يكشنبه ، و پس از تولد و ازدواج و مرض و مسافرت ، و با حضور كاهن انجام مىگيرد . ماندى ( mandi ) [ در كتب ماندائى ، ماندا يا مشكنه ( maskana ) ] معبد ماندائيهاست ، كه در كنار رودخانه‌ها از نى و گل ساخته مىشود ، و براى پوشاندن آداب دينى از چشم كفار است . در قسمت جنوبى آن حوضى براى تطهير است ، كه به وسيلهء جويى با آب رودخانه مربوط است ، و جويى ديگر دوباره آب اين حوض را به رودخانه يا صحرا برمىگرداند ، و اين براى آن است كه آب حوض « آب راكد » نباشد . اگرچه هر ماندائى كه داراى صفات برجستهء جسمى و روحى و از خانوادهء سرشناس باشد مىتواند كاهن گردد ، ولى كهانت عملا ارثى است ، و خانواده‌هايى هستند كه كهانت قرنها در آنها ارثى بوده است . بسيارى از كاهنان ماندائى قسمتى از عايدات خود را از راه نوشتن تعاويذ و طلسمات بدست مىآورند ، و اين در صورتى است كه حقوق عادى كفايت مخارج ايشان را نكند . از آداب دينى مهم ماندائيها طعامهايى است كه با آداب و تشريفات خاص به هنگام تقديس معبد يا كاهن و يا به هنگام ازدواج خورده مىشود ، و نيز طعامى كه براى مرده مىخورند ، و معتقدند كه مرده از طعامى كه با آداب دينى به نام او مصرف شود بهره‌مند مىگردد . در نظر ماندائيها تجرد گناه است و داشتن زن و فرزند وظيفهء دينى است . در نظر آنان ، بعضى از غذاها حرام است ، و مثلا نباتاتى كه تخم ندارند ( مانند قارچ به عقيدهء ايشان ) ، گوشت مرغان شكارى و مرغان ماهيخوار ، و گوشت كلاغ ، شتر ، اسب ، خوك ، سگ ، خرگوش ، موش ، گربه و گاو حرام