سلجوقيان در زمانى كه جنگهاى صليبى بتدريج شكل مىگرفت ، خاندان سلجوقى بر ايران و روم شرقى حكومت مىكرد . سلسلهء سلجوقى كه از نژاد ترك نواحى شمال شرقى ايران يعنى تركستان بودند از سال 429 ه . ق برابر با 1037 ميلادى تا سال 700 ه . ق برابر با 1300 ميلادى در آسياى غربى سلطنت كردند . قدرت و پيشرفت و توسعهء قلمرو فرمانروايى سلجوقيان به جايى رسيد كه اروپاييان را به وحشت انداخت . طغرل سلجوقى ( 429 - 455 ) به بهانهء حفاظت از جان خليفهء عباسى در بغداد بدان شهر لشكر كشيد و پس از فتح عراق ، شهرهاى موصل ، نصيبين و ديار بكر را متصرف شد و قصد داشت كه از راه آسياى صغير به قسطنطنيه دروازه اروپا و روم شرقى رود ولى در سال 455 ه . ق مطابق با 1062 م درگذشت . برادرزادهء او آلب ارسلان 455 - 465 ، نقشه‌هاى عموى خود را تعقيب نمود و در امتداد رودخانهء دجله خود را به ارمنستان رسانيد . كشور بيزانس يعنى روم شرقى كه در آن زمان مذهب مسيحى ارتدكس داشت زير نظر امپراطور « رومانوس ديوگنس » [ 37 ] اداره مىشد . در جنگى كه بين او و آلب ارسلان در محلى به نام ملاذگرد درگرفت امپراطور به سختى از پادشاه سلجوقى شكست خورد و اسير شد و لشكر وى تار و مار گرديد . اسارت امپراطور روم شرقى با اينكه مذهب ارتدكس داشت ، خشم پاپ كاتوليك مذهب روم را برانگيخت و علتى ديگر بر علل وقوع جنگهاى صليبى افزود . دورهء سلجوقيان يكى از دوره‌هاى مشعشع ادبيات و هنر و صنايع و فلسفه و نظم و نثر فارسى در ايران است . در عصر پادشاهان سلجوقى چه در ايران و چه در روم شرقى ، به هنرها و معارف ايرانى و اسلامى توجه مخصوص مبذول گرديد . كتب متعدد تأليف يافت و دانشمندان و فضلا و ادبا از ارج و اعتبار ويژه‌اى برخوردار شدند . خواجه نظام الملك طوسى 1017 - 1091 [ 38 ] كه خود مردى اديب و دانشمند بود تدبير كار سلطنت سلجوقيان را با كاردانى به عهده داشت . در عصر اين پادشاهان بود كه خلفاى فاطمى بر مصر تسلط يافتند و طرفداران مذهب اسماعيليه در ايران فعاليت خود را آغاز نمودند . شاخهء ديگر سلجوقيان سلاجقه روم شرقى يا آسياى صغير بود كه از 470 تا