شونده دروست . و قول او را كه به چيزى كن ميگويد ، وسيلهء پيدايش مخلوق و احداث محدث و اعدام آنچه بعد از وجود نابود مىشود پندارند و گويند كه در عالم هيچ جسمى و يا عرضى بوجود نمىآيد ، مگر پس از حدوث اعراض كثيره در ذات معبود . و از ان جمله است اراده براى پديد آوردن اين حادث . و گفتن او به همين حادث كه « كن » به همان‌گونه كه بر حدوث آن داناست . و اين گفته به خودى خود حرفهاى بسيار است كه هر حرف از ان عرض حادثى است كه درو پديد آمده است . . . و به پندار ايشان حوادثى كه در ذات خداى پديد آمده است چند برابر حوادث اجسام و اعراض جهانست . پس خداوند بقول « كن » تمام مخلوقات را آفريده ، نه به ارادهء خود . و اين قول كراميان منافى عقيدهء اهل سنت است كه تمام مخلوقات را قبل از حدوث آن مقدور خدا پندارند ، و او را پديد آورندهء تمام حوادث شمارند كه بقدرت خود مىآفريند . » « 1 » 4 / ايمان شامل يقين و عمل نيست بلكه فقط اظهار و اقرار شهادتين است . « 2 » 5 / ممكن است در آن واحد دو امام موجود باشند ، و هريك از آنها حق دارد ، كه پيروانش فرمان او را ببرند ، و لو هردو باهم اختلاف هم داشته باشند . « 3 » پس نزد ايشان امامت به اجماع امتست نه به نص و تعيين . و بيعت امامين در قطرين جائز است . « 4 » كراميان بر دوازده فرقهء فرعى تقسيم مىشدند ، و مهم‌ترين همه هيصميان‌اند كه امام ايشان محمد بن هيصم تمام انتقاداتى را كه از ناحيه تشبيه و تجسيم بر كراميان وارد مىشده رد كرده و گويد : آنچه مشبهه اطلاق كنند بر اللّه تعالى از هيئت و صورت و جوف و استدارت و امثال آن ، مشابه اطلاق كراميه نيست . . . زيرا كراميه

--> ( 1 ) - الفرق بين الفرق 202 ببعد ( 2 ) - كتاب الايمان ابن تيميه 57 طبع قاهره 1325 ق ( 3 ) - تعليقات بيهقى 2 / 921 بحوالت الفرق ( 4 ) - ترجمه ملل و نحل 81