مقام ازو بلندتر است ، بايد اين نتيجهء حكميت را او بمردم اعلام نمايد . ابو موسى مردى پارسا و راست يكرويى بود ، و به اين سخن فريب خورد ، و در روز تحكيم ( ماه رمضان 37 ه ) بين لشكريان على و معاويه ايستاد و گفت : « من و عمرو عاص براى اصلاح امت ، باتفاق برين شديم كه على و معاويه هر دو را خلع كنيم ، تا مردم هر كرا بخواهند بر خود خليفه سازند ، بنابرين من على را خلع كردم ، شما هر كرا اهل دانيد بخلافت برداريد ! » بموجب اين اعلان ابو موسى ، حضرت على خلع شد ، ولى عمرو بن عاص گفت : « شما شنيديد كه ابو موسى على را خلع كرد ، و من هم او را خلع كردم ، ولى من صاحب خود معاويه را بر خلافت ثابت مىسازم ، زيرا او جانشين عثمان ، و احق مردم بمقام و خون‌خواهى اوست . » « 1 » با اين واقعه محاربان ميدان صفين بر سه دسته تقسيم شدند : اول : مردم شام با معاويه بيعت كردند . دوم : اهل كوفه و جمعى ديگر از شيعه بر بيعت حضرت على باقى ماندند . سوم : جمعى بسبب قبول تحكيم بر حضرت على خروج كردند ، و شعار خود را « لا حكم الا للّه » « 2 » قرار داده از كوفه به قريه حروراء برامدند ، و ايشانرا بسبب خروج بر حضرت على خوارج - يا حروريه - يا محكمه گويند بكسره كاف ، بسبب تمسك به شعار « لا حكم الا للّه » و گاهى هم شراة ناميده مىشوند ، كه اين نام را از آيهء « وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ » گرفته‌اند . « 3 » خوارج عبد اللّه بن وهب راسبى را بر خود امير ساختند ، و در نهروان « 4 » در سال 38 ه 658 م با حضرت على ( رض ) جنگيدند ، كه 1800 نفر كشته شدند ، و بعد از ان حضرت على

--> ( 1 ) - تاريخ تمدن اسلامى 1 / 59 ببعد ، الاعلام 5 / 107 ( 2 ) - گولد زيهر در عقيده اسلامى 170 و تاريخ تشريع اسلامى سه استاد 142 ( 3 ) - خضرى در تاريخ تشريع اسلامى 162 ( 4 ) - نهروان : سرزمين وسيع بين بغداد و راسط داراى سه نهر و چندين شهر ( معجم البلدان )