در مورد قياس نظر شافعى اينست كه اصل بر اصل قياس نميشود ، و بر اصل چرا و چون نتوان گفت . اما فرعى كه قياس آن بر اصل صحت يابد و علت آن منضبط باشد ، صحيح شمرده و اقامت صحت به آن مىشود . « 1 » امام شافعى سنت صحيح را مانند قرآن بدون شرطى واجب الاتباع شمارد ، و استحسان و رأى را كه مالكيان و حنفيان به آن قائل‌اند قبول ندارد و كتاب ابطال الاستحسان را درين باره تأليف كرده است . و علاوه ازين امام شافعى احتجاج به عمل اهل مدينه و عمل به خبر واحد صحيح را هم رد كرده ، و بنابرين عمل مردم بغداد او را ناصر السنه ناميده‌اند . « 2 » از آثار امام شافعى علاوه بر كتاب الاأم ( طبع قاهره 1321 ق ) و الحجه ، كتاب السنن المأثوره ( طبع قاهره 1315 ق ) و المسند ( طبع رامپور هند 1306 ق ) و اختلاف الحديث ( طبع قاهره 1326 ق ) و ادب القاضى و غيره است كه عدد آن به 14 جلد ميرسد ، و نسخ خطى آن در كتب‌خانهاى اروپا و مصر و هند موجود است . « 3 » اگرچه يك عدهء مهم شافعيان و علماى اين مذهب خراسانى بودند ، ولى اثر مذهب شافعى در دو قرن اول اسلامى به خراسان كمتر رسيده بود ، و نشر حقيقى اين مذهب در خراسان و ماوراء النهر ، بوسيلهء محمد بن اسماعيل فقال شاشى ( 291 / 365 ه ) است كه خراسان مركز آن گشته بود . « 4 » و حتى برخى از پادشاهان غزنوى و غورى هم شافعى بوده‌اند . از جملهء علماى خراسانى كه تاج الدين سبكى آنها را بمذهب شافعى نسبت داده نامهاى چند نفر معروفيكه به عصر مورد بحث ما تعلق دارند چنين است : امام محمد بن اسماعيل بخارى صاحب صحيح بخارى ( 194 / 256 ه ) و قاسم بن سلام محدث و فقيه متولد هرات و متوفى در مكه 224 ه و احمد بن سيار مروزى زاهد

--> ( 1 ) - تاريخ تشريع اسلامى 273 بحوالت كتاب الاءم امام شافعى ( 2 ) - تاريخ تشريع 274 ( 3 ) - بروكلمان 3 / 298 ( 4 ) - بروكلمان 3 / 294