دودمان خالد مروزى خالد بن عبد الملك از اهل مرو رود خراسان و از راصدان بزرگ عالم اسلام است ، كه در حدود 200 ه 815 م زندگى داشت ، چون در سنه 214 ه 829 م مامون خليفه عباسى ، علماى نجوم را جمع كرد ، و ايشان را بساختن آلات رصد و ارصاد كواكب در شماسيهء بغداد و جبل قيسون دمشق گماشت ، « 1 » و اين رصد مامونى اولين ارصاد در عالم اسلام بود « 2 » درين هيئت علماء يكى خالد مروزى و دوم سند بن على و سوم عباس بن سپيد جوهرى شامل بودند ، كه هر يكى زيجى را بنام خود ترتيب كرد . وفات خالد بتحقيق معلوم نيست ولى تا مرگ مامون 218 ه 833 م حيات داشت . بقول مسعودى در رصد مامونى طول يك درجهء جغرافى را 56 ميل تعيين كرده اند ، كه به حساب ايشان دور كرهء ارض 25009 ميل بود ، كه از مقدار معين علمى امروز يعنى 24858 ميل انگليسى فقط 151 ميل افزونست . « 3 » ديگر فرد معروف اين مروزيان محمد بن خالد سابق الذكر است ، كه مانند پدر از منجمان بزرگ عصر خود و آگاه به سير كواكب بود . « 4 » فرزند اين محمد منجم كه عمر نام داشت نيز از راصدان بزرگ عصر خود بود ، و زيج مختصرى را بر شيوه جدش خالد مروزى نوشته و خود هم از ارباب ارصاد بود ، و كتاب تعديل الكواكب و كتاب صناعة الاصطرلاب المسطح هم ازوست . « 5 »

--> ( 1 ) - تاريخ تمدن اسلامى 3 / 192 به حوالت تاريخ الحكماء خطى - و خدمات علمى مسلمانان 1 / 63 ( 2 ) - كشف الظنون 1 / 572 ( 3 ) - البيرونى 200 از سيد حسن برنى طبع على گر 1927 م ( 4 ) - اخبار الحكماء 158 ( 5 ) - همين كتاب 162