عبد الحي حبيبى
843
تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )
مانند سائر علماى شيمى عقيدهء جابر هم اين بود ، كه فلزات از اجزاء مختلفهء غير معلومى تكوين يافتهاند ، و او بهريك ازين اجزاء نامى خاص نهاده مثل گوگرد ، جيوه ، زرنيخ . اما اجزاييكه اين مركبات از انها پيدا شدهاند ، بين خصائص آنها و خصائص اين مركبات شباهتى وجود ندارد . يعنى بنابر عقيدهء علماى شيمى عرب ، تمام فلزات از يكنوع اجزاء تشكيل يافتهاند ، و منشأ اختلاف در كميت و مقدار اين اجزاء مىباشد . در تصنيفات جابر تركيباتى كه قبلا معلوم نبودند ذكر شده مانند جوهر شوره ، تيزاب سلطانى ، قلياب ، نوشادر و سنگ دوزخ ( نترات سيم ) و راسب احمر ( اكسيد زيبق ) و غيره . و او نخستين كسى است كه درين كتب يك سلسله عمليات شيمياوى از قبيل تقطير و تبخير و تبلور و انحلال و تجزيه و تركيب و غيره را بيان نموده است . » « 1 » بقول برخى از راويان جابر از پيروان امام جعفر صادق ( رض ) و مرد شيعى بود ، كه كيميا را هم از ان امام فراگرفته بود ، و شاگردان مانند محمد بن زكريا رازى و و الخرقى و ابن عياض مصرى و اخميمى داشت . « 2 » اگر اين روايات مدار اعتبار شد ، پس حضرت امام جعفر صادق در سنه 148 ه 765 م وفات نموده و وفات جابر 200 ه 815 م است ، و بايد جابر از ان امام در حدود بيست سالگى استفاضه كرده باشد . اما شاگردى مستقيم رازى از جابر محالست . زيرا تولد رازى 251 ه 865 م است ، يعنى 49 سال بعد از وفات جابر و بنابرين او را تلميذ غير مستقيم جابر بايد دانست ، و ابن نديم گويد
--> ( 1 ) - تمدن اسلام و عرب 612 ببعد ( 2 ) - الفهرست 500