امام ابو عبد اللّه محمد بن اسماعيل بن ابراهيم بن مغيره بن بردزبه « 1 » مشهور به بخارى روز 13 شوال 194 ه 21 جولاى 810 م در بخارا به دنيا آمد ، و جدش مغيره باسلام در امده و از موالى اسماعيل جعفى والى بخارا بود . محمد بخارى در سال 16 عمرش كتب ابن مبارك و وكيع دو نفر محدثان پيشين را حفظ كرد ، و از استادان خراسانى مانند مكى بن ابراهيم بلخى ، و عبد اللّه بن عثمان مروى و يحيى بن معين سرخسى و نعيم بن حماد مروى متوفى 228 ه صاحب كتاب الفتن « 2 » درس خواند . « 3 » و بعد از ان به زيارت كعبه شتافت ، و در مدينه در مجاورت مرقد نبوى كتاب التاريخ خود را نوشت ، و پس از ان در طلب حديث به مصر و بغداد رفت و پنج سال در بصره بسر برد ، و پس از شانزده سال مسافرت علمى به وطن بازگشت . و چون خالد بن احمد ذهلى والى بخارا ازو خواست كه درس احاديث را به او و اولادش دهد وى نپذيرفت و نخواست كه حديث و علم را خوار گرداند ، و آن را بدروازهاى مردم فرابرد . بنابرين والى او را از بخارا تبعيد كرد ، و چون والى مذكور كمى بعد معزول گشت ، امام بخارى واپس به بخارا آمد و درين شهر بود ، كه كتاب معروف و اصح الكتب بعد كتاب اللّه را بنام الجامع الصحيح المسند من حديث رسول صلعم تاليف كرد . امام در آخر عمرش به قريه خرتنگ دو فرسخى سمرقند رفت و همدرانجا روز 30 رمضان 256 ه 31 / اگست 870 م از جهان رفت ، و صحيح بخارى در سرتاسر عالم اسلام آنقدر مقبول گشت ، كه اگر در بلاد مغرب ، سپاهى را براى لشكر استخدام ميكردند به صحيح بخارى ازو حلف مىگرفتند ، و بنابرين اين لشكر را جيش البخاريه ميگفتند .

--> ( 1 ) - اين نام زبان درى است كه در لهجهء بخارى بمعنى كشاورز يا پاليزبان بود ( تاريخ بغداد 2 / 14 ) و بردزبه ( به فتحه اول و سكون دوم و كسره دال و فتحه با ) دين مجوسى داشت ، ولى مغيره مسلمان بود ( ضحى الاسلام 2 / 110 ) ( 2 ) - نسخهء خطى موزهء برتانيا 9449 ( 3 ) - مقدمه تيسير الوصول از ابن ديبع 1 / 7 طبع قاهره 1346 ه