داد . و دانشمندان اسلامى از راه دين به ترتيب تفسير و حديث و فقه پرداختند . ايشان با ايمان كامل و بدون مجال شك و ترديد به تفسير غوامض نصوص و فراهم آوردن احاديث و استنباط احكام از قرآن و حديث و تطبيق آن همت گماشتند . « 1 » نويسندگان اسلامى علومى را كه به قرآن كريم اتصال دارد ، علوم نقلى يا شرعى و علوميكه آن را اعراب از ديگران گرفته‌اند ، علوم عقلى يا حكمى ناميده‌اند . علوم نقلى عبارت بود از : علم قراآت - تفسير - حديث - فقه - نحو - لغت - ادب - سير و مغازى . اما علوم عقلى عبارتند از : فلسفه - هندسه - نجوم - موسيقى - طب - سحر - كيميا - تاريخ - جغرافيا . « 2 » سهم خراسانيان در علوم نقلى با وجود انحطاطيكه در اكثر امور اجتماعى و فرهنگى در زمان مقارن ظهور اسلام بمردم اين سرزمين روى داده بود ، و ما در سطور سابق روشن ساخته‌ايم ، باز هم برخى از آثار فرهنگ قديم باقى بود ، و خراسانيان با زندگى علمى عصر خود آشنا بوده‌اند . مثلا در اوقاتيكه كابلشاهان آخرين مراتب سقوط و انحطاط خود را مىپيمودند ، باز هم در دربار اين شاهان ، اثرى از حركت علمى و حيات فكرى مشاهده مىشد و قراريكه البيرونى گويد : يكى از علماى دربار كابلشاه‌انند پاله بن جيه پاله ، كه او گره بوت نامداشت و مودب شاه بود ، كتابى را در علوم نجوم بنام شكهت پرت تاليف كرده بود . « 3 » ابن طيفور در تاريخ بغداد روايت مىكند : كه عتابى شاعر معروف دورهء عباسى ( مداح برامكه و متوفى 208 ه 823 م ) گفت : كه براى نقل گرفتن كتب عجم در خزانهء كتب مرو بودم ، و اين خزانه از عصر يزدگرد تاكنون قايمست ، و در كتب عجم معانى

--> ( 1 ) - ضحى 2 / 8 ( 2 ) - حسن ابراهيم حسن در تاريخ الاسلام السياسى 1 / 385 ( 3 ) - كتاب الهند 105