به ( ه ) تبديل شده است . مانند كد KID تخارى در درى ( كه ) و كلد KALD تخارى در پنبتو كله ( وقتى كه ) و ساد CAD تخارى در درى چاه و در پنبتو خاه شده است . پس اين PID درى تخارى در پهلوى پذ - پت ، و در فرس قديم PATi و در اوستا PAITI و در پهلوى تورفان PADH بود ، كه در زبان درى كنونى بجاى آن ( به ) مىآيد ، « 1 » و شكل قديم ( بد ) در برخى كلمات مركب باقى مانده مانند بدين و بدان . فرخى راست : بدين شايستگى جشنى * بدين بايستگى روزى پس بذ آگوش : به آغوش درى است ، و از روى آن ما ميدانيم كه همان PID نوشتهء قرن دوم ميلادى تا حدود 375 ه 985 م در مرو خراسان هم موجود بود . به اين معنى كه محمد بن احمد بشارى كلمهء مركب از ( به + راى ) را بتراى ( بت + راى ) بمعنى من اجل هذا شنيده بود . « 2 » كه جزو اول آن همان پذ - پد - بت باشد . دربارهء اين سرود محققان را رأى برينست كه از دورهء قبل اسلامى بازمانده و در عصر اسلامى اندكى تغيير لفظى يافته و باينصورت در امده است . و شايد زردشتيان قرون اوليهء اسلامى آن را به وضع اشعار دورهء سابقه تركيب كرده باشند . « 3 » در حدود 60 ه در زمان خلافت يزيد بن معاويه ( 60 / 64 ه ) هنگاميكه عباد ( بضمهء عين ) بن زياد برادر عبيد اللّه بن زياد ( زياد بن ابيه پسر استلحاقى ابو سفيان و از بطن سميه ) به حكمرانى سيستان مقرر گشت ، با او يزيد بن زياد بن مفرغ MUFRIGH شاعر تازىنژاد كه يكى از هاجيان معروف زبان عربيست ( متوفى 69 ه 688 م ) « 4 » به سيستان

--> ( 1 ) - براى تفصيل اين مطلب رك : مادر زبان درى 102 / 122 تأليف عبد الحى حبيبى طبع كابل 1342 ش . ( 2 ) - احسن التقاسيم 334 ( 3 ) - تاريخ ادبيات استاد جلال همايى 1 / 186 طبع دوم تهران 1340 ش ( 4 ) - معجم الادباء 20 / 45