بازرگانان و اموال التجاره هند و چين به عراق و ممالك عربى و مصر و روم بوده ، و محل التقاى فرهنگها بود ، و ما درين فصل در مبحث تجارت اين اوضاع را به استيفاء نوشتيم ، به آن رجوع فرماييد . سهم برمكيان بلخى در نشر و انتقال فرهنگ : در فصول گذشته كارنامه‌هاى سياسى و ادارى برمكيان بلخى را به تفصيل نوشتيم ، كه ايشان از خاندانهاى بسيار قديم و مثقف متوليان نوبهار بلخ بودند ، كه در اوايل طلوع اسلام غالبا دين بودايى داشتند . خاندان برمكيان افغانستان در انتقال آثار علمى و فرهنگى هند از راه افغانستان بدنياى عرب ، مساعى بزرگى بخرج دادند ، زيرا معبد نوبهار بلخ يعنى مقر ابن دودمان مرجع تمام مردم بودايى هند و افغانستان و چين بود ، و حتى قزوينى گويد : كه راجگان هند و خاقان چين هم به زيارت آن مىآمدند ، و باداى عبادت و سجده در ان مىپرداختند . « 1 » در چنين حال برمكيان بلخى با فرهنگ و آداب و علوم هندى و چينى و بودايى آشنايى تمام داشته ، و حتى بقول ابن فقيه و ياقوت : برمك موسس اين خاندان سالها در كشمير بسر برده بود . « 2 » بنابر ان افراد اين خاندان ، بعد از قبول اسلام ، نيز بانكشاف علوم و فرهنگ و انتقال علوم هندى همت گماشتند ، و طبيبان و عالمان هندى را به دار الترجمه و شفاخانهاى بغداد خواستند ، و براى تحقيق مذاهب و ادويهء هندى و فود علمى را به آنجا فرستادند . « 3 » چنانچه ابن نديم در سال 377 ه 987 م درين باره چنين تصريح كرده است : كه در دورهء حكومت عباسى توجه فراوانى كه بامور هند شده ، نتيجهء مساعى يحيى بن خالد برمكى و دودمان برمكيانست ، كه دانشمندان طب و حكيمان هندى را به بغداد خواسته بودند ، و همين يحيى مردى را بهند فرستاد ، تا عقاقير هندى را بياورد ، و در تحقيق اديان هندى كتاب بنويسد . « 4 »

--> ( 1 ) - آثار البلاد 221 ( 2 ) - كتاب البلدان ابن فقيه 324 و معجم البلدان كلمه نوبهار ( 3 ) - تعلقات هند و عرب 119 ( 4 ) - الفهرست 414