ميرسيد ، و در ان به مسافران طعام و علف ستور ميدادند ، و در سمرقند هزار جاى آب سرد يخ‌دار براى نوشيدن گذرندگان مهيا بود « 1 » بين بلخ و سواحل آمو بيابانى سهمگين بود ، كه در زمستان سرماى شديد و طوفان باد و باران داشت ، و در تابستان هم گاهى باد سموم مهلك در ان مىوزيد ، كه وسيلهء اتلاف مسافران و زحمت گذرندگان بود . درين بيابان بفاصله سه منزلى بلخ يك شخص خير و معروف ابو الحسن محمد بن حسن ماه ، رباطى عظيم ساخته بود ، كه مردم به آن احتياج زياد داشتند و از طوفان سرما و گرما و حملهء دشمن و ديگر متالف در ان مىآراميدند ، كه حصنى منبع داشت ، و سپاهى عظيم در ان پاه جسته مىتوانست . و اين مرد بشر دوست و نيكوكار در تمام ماوراء النهر و خراسان رباطهاى بزرگ ساخته بود ، كه از ان جمله در قواديان و ترمذ رباطهاى بزرگ داشت ، كه در ان به مسافران نان هم ميدادند . وى در ترمذ بيمارستانى ساخته بود ، كه گرانبهاترين ضياع خود را براى آن وقف كرده بود . و همچنين در شومان و صرمنجى و چغانيان و ديگر بلاد آرام‌گاهاى مسافران و غريبان ساخت كه در ان به طبقات محتاجان كمك و نفقه داده مىشد . « 2 » ما در شرح شهر ملتان وجود دار المساكين و بيمارستان قديم را در پهلوى معابد آن شهر بحوالت هيون تسنگ نوشتيم ، و از ان برمىآيد ، كه اين گونه ابنيهء خيريه در سمت‌هاى شرقى اين سرزمين نيز وجود داشته و مورد استفادهء مردم بود . در قديم‌ترين راپور مصارف دولتى سيستان كه از سه و چهار قرن اول اسلامى باقى مانده واضح مىشود : كه در بودجهء دولت مبالغ معينى براى امور خيريه مخصوص بوده و هر سال آن را در همان مدارك خيريه عامة المنفعه صرف ميكردند ، مثلا براى راست كردن كورها ( كندهاى سيلاب ) و بستن بندهاى ريگ و آب و ساختن پلها و جويها و معابر كشتئ هلمند و ديگر امور خيريه در بودجه پول معينى بود .

--> ( 1 ) - صورة الارض 2 / 467 ( 2 ) - همين كتاب 2 / 455